Ik heb al eens eerder wat over mijn Lancyl horloge gepost, maar nog nooit het complete verhaal. Omdat ik het ding vandaag min of meer toevallig weer eens in handen had, dacht ik het ook maar weer eens een dagje te dragen en er dan maar een postje in ‘Welke vintage draag je vandaag’ aan te wijden. Toen ik daar aan begon, kwam er echter zoveel informatie bij elkaar bij elkaar boven water, dat ik het de moeite waard vond om dan maar het hele verhaal te vertellen in een apart nieuw topic.
Je vindt niet elke dag een goed werkend cylindergang polshorloge.
Ik vond op zeker moment een LANCYL.
Een wat ouder en minder bekend submerk van de fa. Langendorf Watch Co. uit het gelijknamige Zwitserse plaatsje Langendorf. Meer bekend door het merk Lanco. In dit geval dus een Lancyl en wel omdat het een horloge is met een cylindergang uurwerk. Die cylindergang uurwerken vind je voornamelijk nog in zakhorloges van vóór 1925. In polshorloges vrijwel nooit. Dat komt omdat in diezelfde periode ook het polshorloge wat populairder werd dan het tot dan toe vrijwel altijd (door mannen) gedragen zakhorloge. Dat viel samen met de tijd dat eind jaren 20 van de vorige eeuw het zgn. ‘Zwitserse ankergang’ uurwerk steeds meer in gebruik kwam. Daardoor verdween geleidelijk aan de productie van de cylindergang uurwerken. Reden: het ankergang uurwerk was veel nauwkeuriger, betrouwbaarder en duurzamer en al snel net zo makkelijk te produceren. Toch bleef de productie van cylindergang uurwerken bij een aantal (Zwitserse) fabrieken, zoals Langendorf, nog tot in de vroege jaren 50 bestaan, naast de veel modernere ankergang kalibers.
Toen ik de Lancyl (een paar jaar geleden) in handen kreeg op de Rikketik beurs was het een wrakje om te zien, maar het uurwerkje leek nog wel te functioneren. Het was een leuk oud ding, de vraagprijs was een schijntje, dus binnen mijn vrekkige budget. Het ding werd voor een lief prijsje aangeschaft. Eenmaal in huis bleek tot mijn vreugde dat het uurwerk nog uitstekend liep en ook de wijzerplaat en wijzers waren nog behoorlijk gaaf. Het kostte enige tijd en moeite om te achterhalen welk uurwerk het was. Informatie over cylindergang kalibers is vaak wat moeilijker te vinden, zeker als het uurwerk waar het hier om gaat niet voorkomt of terug te vinden is in de gegevens van de bekende databases zoals die van Ranfft, 17juwels.info en The Watch Movement Archive. Het was na veel zoek- en spitwerk uiteindelijk de offline bron ‘Paulsons Master Key Swiss catalog 1955’, waarvan ik dankzij horlogevriend @wbcoupe over een digitale PDF versie beschik. Daarin vond ik het gezochte kalibernummer terug. Het uurwerkje in mijn Lancyl blijkt een (manufactuur) Langendorf 10.118 ( zie afbeelding elders in deze post).
Echter, het vrijwel totaal vergane puisterige vernikkelde messing kastje waarin dat leuke ouderwetse uurwerkje lag te tikken was niet meer draagbaar te krijgen. Evenwel, het geluk was (weer eens) met mij. Eveneens op de Rikketik beurs had ik voor een paar tientjes een doos vol ‘at random’ horlogejunk gescoord en tussen al die rommel bevond zich een leeg horlogekastje dat zo te zien gloednieuw was en, je gelooft het niet, qua design èn maatvoering vrijwel identiek aan het recent verworven Lancyl wrakje. Het uurwerk paste, de wijzerplaat paste, het gat van de opwindas zat op de goede plek en de originele opwindas bleek precies de juiste lengte te hebben.
Van het originele (celluloid) glaasje was ook niet veel meer over, maar echt waar, dezelfde junkpartij spulletjes waarin het kastje zat leverde me ook een doos vol n.o.s. bolle lentille mineraalglaasjes op, waar bij ook eentje die klik! zomaar in de bezel van het nieuwe kastje paste!
Dit zijn van die situaties waarbij ik denk: Mooi! Nu nog even de Postcodeloterij winnen, dat moet dan ook een makkie wezen.
Dat laatste gebeurde tot op heden helaas niet, maar de combinatie van de oude Lancyl met het uit de hemel gevallen nieuwe kastje en de (ook historisch) passende mineraalglaasjes maakte me toch wel erg blij.
Het een en ander samen gemonteerd leverde me een mooi klassiek en draagbaar horloge op met een qua design bijna antieke uitstraling. Nog een klein gelukje: Het geheel kon ik completeren met een in een nog prima staat verkerend vintage zwart leren bandje met een zgn, ‘open end’ bevestiging. Cadeautje van horlogevriend @Betula. Geweldig zo’n open end bandje, want het mogelijk uit de jaren 30 of 40 daterende n.o.s. kastje had geen springbars, maar een vaste verbinding tussen de lugs. Ik had anders zelf een bandje moeten of kunnen maken, maar in dit geval was een vintage, tijd correct bandje in combinatie met dit historische horloge wel een gelukkige combinatie.
Voor ik dit postje ging schrijven heb ik toch nog weer eens een poging gedaan om nog wat meer over het Langendorf 10.118 uurwerkje te weten te komen. Voor het gemak heb ik daarom AI assistent Copilot gevraagd wat de productiedatum van dat uurwerk zou kunnen zijn. Copilot kwam met een verrassend, compleet en verifieerbaar antwoord. Ik ga dit niet helemaal hier weergeven, maar wel de kern ervan plus de verwijzing naar de website waarin het exact hetzelfde Lancyl horloge als mijn exemplaar met dit 10.118 uurwerk wordt genoemd:
Copilot:
Kernantwoord
De Lancyl (Langendorf) 10.118 is een mechanisch handopwind uurwerk uit ca. 1951. Dit wordt expliciet bevestigd door een NOS voorbeeld met exact hetzelfde kalibernummer.
Wat we zeker weten over het Langendorf 10.118
Leeftijd: Circa 1951
Een NOS Lancyl met beweging 10.118 wordt door een professionele verkoper gedateerd op ca. 1951. Dit is de enige direct traceerbare datering van dit specifieke kaliber.
De datering van 1951 is in zekere zin een verrassing, maar verbaasde mij niet echt, en wel hierom: Met een ander, ooit eens van horlogevriend @Basvg cadeau gekregen eveneens met een cylindergang werkje uitgerust horloge in vrijwel n.o.s. conditie, ben ik eens langs gegaan bij een oude horlogemaker die een winkel / atelier heeft in Zürich (CH). Dat is niet zo vreemd, mijn dochter woont in Zürich, op 100 meter afstand van die winkel. De oude horlogemaker daar vertelde mij dat er tot ver in de jaren ’50 op kleine schaal nog steeds wel van die cylindergang werkjes geproduceerd zijn, onder andere omdat er na de 2e W.O. óók in Zwitserland best wel gebrek was aan allerlei materiaal en men daarom, ook in de horloge-industrie, teruggreep op oudere, nog in voorraad zijnde onderdelen en materialen. Dat gebeurde met name bij de kleinere bedrijven, waarbij van veel van die wat meer obscure en onbekende firma’s veel informatie verloren is gegaan, o.a. door de ineengestorte markt in de jaren 70 van de vorige eeuw. Ook wel bekend als de ‘quartz crisis’ waarbij honderden vooral wat kleinere Zwitserse horlogeproducenten, fabrieken en handelsfirma’s het loodje hebben gelegd.
Kortom: Mijn Lancyl is mogelijk niet zo oud als het lijkt, heeft een gloednieuw oud kastje, een nieuw, maar eveneens vooroorlogs glas en een uurwerkje met de techniek van 1920, maar is (waarschijnlijk) pas gemaakt rond 1951. Hoe je het ook bekijkt: tóch 75 jaar oud en alles bij elkaar één brok historie. Vandaag in dit theater, hier aan de pols.
Dank voor het lezen en plaatjes kijken. Het is als ik het artikeltje nu post inmiddels al weer laat - na middernacht – dus allemaal welterusten en morgen weer gezond op. Tot een volgend (vintage) avontuur!
Lex
