Een tijdje geleden kocht ik op de Zweedse veilingsite Tradera een aardig horloge voor een prijsje dat nog binnen mijn zeer beperkte budget paste.
Hierboven zie je wat er van dat lief geprijsde horloge uiteindelijk is geworden en hieronder kun je het verhaal lezen hoe dat is gegaan.
Het aanschaffen van vintage / verzamel / knutsel / hobby horloges valt heden ten dage niet meer zo mee. Het is zeldzaam geworden om online nog iets aardigs te vinden wat binnen het niveau van zakgeld voor een gepensioneerde rijksambtenaar op leeftijd past. De vraag- en vooral biedprijzen stijgen razendsnel, ook op Tradera. Een Zweedse veilingsite, die een tijdje geleden bij veel Horloge Forum leden snel populair werd, mede vanwege de lage prijzen t.o.v. overig online aanbod in het horloge verzamel wereldje. Dat is ook daar inmiddels snel aan het veranderen, want ook bij Tradera gaan de prijzen als een raket omhoog. Af en toe slipt er echter iets tussendoor waarvan de startprijs nog laag is en waar dan ook nog eens weinig op wordt geboden. Meestal is dat terecht, omdat het aangeboden item dan absoluut niet de moeite waard is om er een cent plus ook nog de verzendkosten aan te besteden, maar soms zit er iets leuks tussen.
Als rechtgeaarde meukstruiner is dat dus waar ik meestal naar op zoek ben: Vintage, binnen mijn verzamelcriteria, goedkoop en lage verzendkosten. Het hoeven voor mij echt geen high end horloges te zijn voor een prikkie, maar een beetje avontuur en een beetje interessante aanbiedingen die zich soms voordoen in de krochten van het online veiling gebeuren kunnen mij af en toe toch verleiden om nog eens op iets te bieden. Meestal word ik dan zwaar overboden. Vooral als er met een laag bod van mij tot voor de laatste 10 seconden van de looptijd er verder nog niemand anders heeft geboden en ik denk: Ha die heb ik! En dat er dan plots nog een aantal biedingen binnenstromen waardoor de prijs nog eens een factor 3 tot 10 hoger wordt. Het gebruik van automatische bid-apps zonder limietinstelling die sommige gebruikers toepassen is daar mede debet aan. Ik ben zeer tegen het toepassen van deze voor mijn gevoel oneerlijke biedautomaten, maar er is niks aan of tegen te doen. Het zij zo; het kan niet altijd kaviaar zijn. Als ik echt per se iets wil hebben dan zet ik wel eens meteen een voor mijn doen heel hoog bod in, wat dan tevens mijn absolute limiet is voor dat item en dan heb ik iets meer kans. Lukt het dan toch niet omdat een ander een nog hogere limiet had, is dat jammer voor mij, maar niet oneerlijk. Het is dus altijd wel extra leuk als er na het verlopen van de biedingsperiode een appje of mailtje binnenkomt met de mededeling: “Gefeliciteerd! Je hebt de veiling gewonnen!”
Maar soms lukt het wel. Mooi voorbeeld is deze recent verworven op Tradera aangeboden Lagonda. Weliswaar een quartz horloge, maar vermoedelijk een met een wat ouder quartz model uurwerk uit de begintijd, zeg eens jaren 80. In dit geval een horloge met een leuk ontworpen wijzerplaat met een apart cijferfont. Startprijs: SEK 9. Ik hou voor het gemak altijd maar een koers aan van Euro naar Zweedse Kronen = 1:10, dus zeg maar: 9 dubbeltjes!
Na afloop van de datum kwam het felicitatiemailtje binnen en ik bleek voor nog geen 6 eurootjes de nieuwe eigenaar, inclusief de verzendkosten. Normaal zitten quartz horloges niet zo in mijn focus of profiel, belangstelling of hoe je het ook wil noemen, maar bij dit ding leek het toch om een vintage exemplaar te gaan en ik wilde voor die prijs wel eens zien of het zou lukken om te ‘winnen’. Dat lukte, waarschijnlijk mede omdat niemand zo’n stuk oude quartz meuk wil hebben.
Na een paar dagen werd het ding, keurig verpakt, door PostNL aan de deur bezorgd. Verpakking geheel in Zweedse stijl, dus een zwaar gerecycled bruin kartonnen doosje met veel plakband, opgevuld met propjes oude reclamefolders en daartussenin ergens een horloge, gewikkeld in keukenpapier. Geen plastic. Prima! Zo kan het ook.
Dit zat er tussen de papiertjes verstopt:
Een Lagonda. In Mikrolisk geregistreerd als submerk van de Duitse horlogefabrikant Endura uit Pforzheim, maar voor zover ik weet vrijwel uitsluitend aan de Zweedse / Scandinavische markt geleverd, wat bevestigd wordt door de aparte merkregistratie voor de Zweedse firma Wangström uit Göteborg.
Ik kende het merk en ik had zelfs al een Lagonda in de verzameling, maar dan een èchte vintage met een mechanisch uurwerk uit eerdere tijden: een degelijke Zwitserse A.Schild AS 1604. Ook via Tradera.
De ‘nieuwe’ quartz Lagonda maakt de lage aanschafprijs waar: Het blijkt een flink gedragen horloge met een stalen kastje in een draagbare maat van 35mm. Rvs ondanks de inscriptie ‘base metal bezel’ op de caseback. Duidelijke gebruikssporen en lekker vies. Een glaasje dat betere tijden heeft gekend maar misschien nog wel valt te polijsten. De wijzerplaat heeft een mooie seconden index en grappige cijfers in een type ‘kist sjabloon’ letters die ik bij een horloge nog niet eerder gezien heb. Uren wijzer, minuten wijzer, seconden wijzer. Datum. Helemaal standaard… Ik ben benieuwd naar het uurwerkje en dat blijkt, net als mijn ooit eerder verworven mechanische Lagonda, eveneens van Zwitsers fabricaat.
Op de foto links: het ETA-ESA 963.115 kaliber. Op de rechter foto een van de weinige voorbeelden die ik op het internet kon vinden van een qua bouw en configuratie identiek uurwerk. Vrijwel al het donor materiaal wat ik op het Web heb kunnen vinden is defect of incompleet.
Lopen? Neehee, maar dat was te verwachten. In de advertentie stond al vermeld dat het horloge (mogelijk) defect was.
Aan de nette schroefdeksel is te zien dat het geen low budget ‘disposable’ klokkie is geweest.
Na ontvangst heb ik snel het ding opengeschroefd om te zien wat de staat binnen in zou zijn. Dat viel niet echt tegen, gezien het type uurwerk en de visuele staat van het uurwerk.
Het bleek een ETA-ESA 963.115, het kaliber nummer was volgens goede Zwitserse traditie netjes in de platine gestanst. Helaas is het een van de minder voorkomende productie series uit de zeer grote ETA ESA 95X/96X familie en is er niet veel documentatie over terug te vinden. Het kalibernummer komt ook niet voor in de lijst van ESA quartz uurwerken in de Ranfft database.
Dat het niet functioneerde, was te verwachten. Er zat nog wel een batterij in, maar die was uiteraard zo dood als een pier. Gelukkig niet lek, dus waarschijnlijk waren er geen gemene chemicaliën in het uurwerk en de elektronica terecht gekomen. Er ontbraken zo te zien geen onderdelen en het uurwerk leek ook niet echt mishandeld. De eerste poging om door een eenvoudige batterijwissel te kijken of er nog leven in het uurwerkje zat viel een beetje tegen. Er zou een knoopcelletje type SR927 in moeten volgens de oude batterij. Die had ik dus niet in mijn beperkte voorraadje. Wel een SR920. Die past er in, maar is iets dunner. Toch maar even geplaatst. Geen sjoege! Of… toch een beetje…? Bij heel goed kijken bleek de seconden wijzer in het tempo van 1 seconde per beweging een héél klein beetje, maar goed zichtbaar heen en weer te bewegen. De wijzer wilde niet verder of vooruit, maar viel steeds terug. Behalve dat gebeurde er niets. Het wijzerverzet werkte, het datumverzet ook. Lopen? Niet dus. Maar er zat wel een heel klein beetje leven in, dus het ding was niet helemáál dood. Met het risico op baarlijke nonsens heb ik aan Google Copilot A I gevraagd wat het probleem zou kunnen zijn.
Het antwoord was duidelijk, aanvaardbaar, maar zeer algemeen. Copilot meldde 3 mogelijkheden:
- Slechte of verkeerde batterij of slecht batterijcontact.
- Vuil in de aandrijving of defecte stappenmotor.
- Defect elektronica circuit, waarbij meestal en vooral verdacht: de condensator of de kwetsbare spoel.
Mogelijkheid 1 was te testen. Er zat tenslotte een verkeerde batterij in. Dunner. De 920 en 927 schelen 0,7 mm in hoogte, dus in capaciteit en dus misschien ook in stroom opbrengst. CoPilot gaf aan dat de ESA 95x.xxx familie zeer kritisch was op de juiste batterijen, dus ik hoopte maar dat het ook de oorzaak was dat mijn Lagonda het niet deed. Ik zou de juiste batterijen moeten bestellen.
Ik zou ook nog zo’n eenvoudig Quartz testertje bij Ome Ali kunnen bestellen, maar ik vond, vrek als ik ben, bijna 50 euro voor een testapparaat om een horloge van 6 euro door te meten wat te gortig.
Daarom: eerst maar eens batterijtjes besteld. Dat kostte ook geld, maar niet zo veel en die batterijen heb ik vaker toch nog wel eens nodig, dus dat mocht van mezelf. Voorts kwam er hulp in de vorm van een zakje met in meer of mindere staat van ontbinding verkerende (bijna) identieke ESA kalibertjes, dat ik meekreeg bij een recent bezoek aan horlogevriend @Betula. Arie had e.e.a voor me bij elkaar gezocht uit zijn voorraad reserve onderdelen. Het setje bevatte één compleet horloge met een bijna identiek uurwerk: een ESA 963.114. Daar was mijn hoop op gevestigd.
Voordat de passende batterijtjes binnen waren heb ik met zo’n te dun SR920 batterijtje alvast even getest of er in het complete horloge uit het setje dat ik van van Arie kreeg - dat ding met de ‘gouden’ wijzerplaat - nog leven zat. De rest had voorlopig geen zin want alle andere kalibertjes waren niet helemaal tot zeer incompleet. Uit losse onderdelen een horloge samen stellen is iets dat volstrekt buiten mijn vaardigheden valt, dus die dingen gaan in de onderdelenbak. Ik gooi zelden iets weg. Onderdelen zijn altijd goed voor iemand die er wel iets mee kan en dan kan ik het weer doorgeven.
Een batterijtje plaatsen kan ik nog net wel en tot mijn verbazing en plezier gebeurde daar precies het zelfde als bij mijn Lagonda exemplaar: het horloge ging niet werken, maar de secondewijzer ging heen en weer staan wiebelen, net als bij de Lagonda! Dat wees op een batterijprobleem, of… het uurwerkje wat ik van Arie kreeg had het zelfde defect als de Lagonda. Maar er was hoop.
Toen de enveloppe met de batterijtjes een dag later op de mat viel, kon ik verder testen. Eerst nog eens een in de Lagonda geplaatst. Er gebeurde niets! Ja… weer een wiebelend seconden wijzertje. Dan lag het bij de Lagonda waarschijnlijk niet aan de batterij, er was waarschijnlijk iets ernstigers aan de hand.
Daarna het donorhorloge van Arie geprobeerd. SR 927 batterij er in en… tik… tik… tik… lopen!
Dat was een hoopgevend resultaat. Ik moest nu alleen de uurwerkjes met de wijzerplaten en de wijzers verwisselen en weer terug in het juiste kastje plaatsen.
Dat bleek minder eenvoudig dan ik dacht. Zoals bij vele quartz uurwerken was het best lastig om te bepalen waar de zgn. ‘release’ zat om het asje met de kroon te kunnen verwijderen. Good old Copilot gaf alleen aanwijzingen voor verwante ESA modellen die net even anders en eenvoudiger geconstrueerd waren, met gewoon een drukpennetje. Dat drukpennetje viel bij mijn ESA 963.115 en de ESA 963.114 van Arie nergens te vinden. De Ranfft afbeeldingen gaven ook geen oplossing, want de 963.115 komt in zijn lijst niet voor.
Dan maar een paardenmiddel toegepast om het uurwerkje uit de kast te krijgen: de spacerring uit de kast en het kroontje uitgetrokken in de wijzerverzetstand. Dan met een klein punttangetje het zichtbare stukje van de as vasthouden en met de andere hand het kroontje los en er af draaien. Dat lukte. Het uurwerkje kon nu schuin naar boven en opzij uit de kast worden genomen. Dit moest uiteraard bij beide horloges gedaan worden. Dan bij allebei de wijzertjes er af, zodat de wijzerplaatjes konden worden verwisseld. Bij het gouden wijzerplaatje van de donor ging dat zoals het hoort: Wijzertjes er afwippen met de daartoe te gebruiken koevoetjes, aan de andere kant de klemringetjes waar de pootjes van de wijzerplaat mee vastzitten opzij duwen en de wijzerplaat er afnemen.
Vervolgens hetzelfde bij de Lagonda. Kilo Utrecht Tango: de wijzerplaat klemmetjes hielden niks tegen! Nadat de wijzertjes er af waren viel het wijzerplaatje er gewoon af. Afgevijlde pootjes! Er was dus in het verleden wel degelijk geklooid met het horloge en op het moment dat ik dat vaststelde ontstond ook de vraag of er dan wel het originele uurwerk in zat. De niet meer aanwezige pootjes hadden namelijk op een andere plek gezeten. Maar ja, in dit stadium viel er niks meer aan te veranderen en moest er maar geroeid worden met de beschikbare riemen. Om de Lagonda wijzerplaat op het donor uurwerk te fixeren was weer een klein paardenmiddeltje nodig. In dit geval met de toepassing van een paar nog niet zolang geleden van andere horlogevriend @Basvg gekregen wijzerplaat plakkertjes. Gelukkig was er op de afdekplaat die over het opgebouwde datumverzet systeempje gemonteerd zit, genoeg vrije ruimte om er twee van die plakkertjes op te bevestigen. Zo gedaan en het plaatje zat vast. Wijzertjes er op. Dat was eenvoudig af te stellen want het originele asje zat er nog in. Het ding kon terug in het kastje en klaar… Nee dus! Volgende complicatie!
Het asje van de donor was korter dan het asje van het origineel. Dat zou niet erg hoeven te zijn want het busje van de kroon van de donor was een stuk langer dus hopelijk paste de combinatie toch… Maar!!! Geen koe zo bont! Het busje van de donor kroon was dikker dan het originele kroontje en paste niet door het smallere tubetje van de kast van de Lagonda. Wat nu?
Ik heb een aardige voorraad kroontjes en ik vond een redelijk passend model kroon met een lang en dun busje en ook nog eens de goede schroefdraad voor de as. Met de methode met het tangetje werd het alternatieve kroontje op het asje geprutst. Die zat er mooi op maar het tubetje van de kast bleek te lang en het keyless work bleef vast staan op de wijzerverzet stand. Het veel plattere nieuwe kroontje ging er niet ver genoeg in, want de achterkant liep tegen de tube aan.
Dus bedacht ik een volgend paardenmiddel! Alles er weer uit en het tubetje afslijpen! Dat is een heftige modificatie maar ik vond dat dat wel mocht voor een 6 euro knutselproject. Want ik vond ook dat ik het werkend wilde krijgen dus ging ik dat gewoon doen. Het tubetje ingekort, tot vlak voor de kast afgeslepen en met een ruimertje ontbraamd.
Nu kon ik het uurwerk weer plaatsen. Voorzichtig schuin in het kastje steken, de as door de verkorte tube. Vasthouden met het punttangetje en het nieuwe kroontje er op schroeven. Dat leek te passen! De kroon bleef op het einde van de schroefdraad keurig vast zitten en stak – in wijzer verzet stand – nog een klein stukje uit. Zoals het hoort. Dan de nylon spacer ring er in. Kroontje indrukken. Twee keer klik terug het horloge in. 1e klik voor het datumverzet, 2e klik - 0 stand -voor een lopend uurwerk. Zo een paar keer heen en weer geklikt en wijzer- zowel als datumverzet bleek/leek te werken.
Het moment suprême was bijna daar: Batterij Er In! Kroon op de 0-stand en… Tik… Tik… Tik… 1 x per seconde! Eureka!
De Lagonda ging aan het werk! Weliswaar na een open hart operatie met complicaties, maar het horloge had het gered! Er zat weer leven in.
De afgelopen twee dagen heb ik het met tussenpozen aan de pols gehad , uiteraard na het voorzien te hebben van een nieuw passend leren bandje. Tussentijds in het zicht op mijn bureau en op het moment dat ik dit schrijf tikt het nog steeds zijn seconden netjes weg.
En hoe zat het nu met het afgeleefde kastje? Dat heb ik in de tussentijd, bij het wachten op de binnenkomst van de juiste batterijtjes, even aangepakt. In de ultrasoon met 60 graden werd het keurig schoon. Het massieve roestvrij staal liet zich daarna mooi polijsten, evenals de gekraste achterkant. Wat aanvankelijk ook nog een probleem leek, bleek een voordeel: Het glaasje was van een zwaar ingeperst model, dat ik er niet zomaar uitgedrukt kreeg. Ik zat na alle paardemiddelen nergens meer mee dus het kastje ging met glas en al in de ultrasoon. Ook het glas kwam er veel netter uit dan je van de foto van de staat van binnenkomst zou verwachten. Omdat het glas nog in de kast zat kon het geheel op de draaibank gezet worden en kon ik samen met de rvs bezel het van een soort Hardlex achtig materiaal gemaakte glas tot vrijwel nieuwstaat polijsten.
Nog een aardige bijzonderheid: bij het afmonteren van het horloge en voordat ik de inmiddels ook gepolijste, want gekraste caseback terug plaatste zag ik ineens hoe de release van het asje werkte:
Naast het asje voor het wijzer verzet (bij een quartz is dat dus niet de opwindas), zit een metalen plaatje ( zie de rode pijltjes) dat bij het keyless work hoort. De release button zit hier dus niet in het verlengde van die as, zoals bij de andere ESA varianten uit de 95x/96x familie. In dat metalen plaatje zit een heel klein kuiltje. Als je dat plaatje op dat punt met een heel dun pennetje indrukt - ik gebruik een afgeknipte speld in een pin vice - kun je het kroontje met het asje er zo uit trekken. Gelukkig is het met mijn paardenmiddel methode goed afgelopen, maar dit was een stuk eenvoudiger geweest. Iets moeilijk doen als het ook makkelijk kan. Weer wat geleerd…
Ik sluit af met wat foto’s van het resultaat.
De moraal van dit verhaal: Soms zijn quartz horloges óók leuk. Zelfs voor iemand behept met knoffelpoten zoals ik valt er nog wat aan te knutselen. Bij een min of meer kostbaar en zeldzaam vintage horloge zal ik dat niet gauw doen. Ik beperk mij dan tot het opknappen van kastje, glaasje en caseback, indien en waar nodig. Het werken aan een mechanisch uurwerk laat ik graag aan een van mijn horlogevrienden over, die mij hierin gelukkig regelmatig met raad èn daad en zoals in dit geval met onderdelen bijstaan. Het werken aan een quartz uurwerk laat ik sowieso voorbij gaan. Die doen het of die doen het niet. Als ze het niet doen gaan ze de kliko in of in het gunstigste geval naar de onderdelen om weg te geven la.
Bij dit horloge echter, wat ik via een leuke deal bij Tradera vrijwel cadeau kreeg van een vriendelijke, maar mij totaal onbekende Zweedse verkoper, wilde ik het risico wel lopen en de lol wel meemaken om het weer werkend te krijgen. En zo geschiedde….
Ik ben niet ontevreden over hoe deze ervaring is afgelopen.
Lieve HF vrienden, veel plezier met lezen en plaatjes kijken. Graag tot een volgend horloge avontuur.
Lex
