Waarschuwing: gevaar voor TLDR? Vrees je dat, dan is historie van uurwerken en navigatiemethoden niets voor jou en kun je je tijd beter aan een ander topic besteden.
Ik kan op internet helaas geen duidelijke informatie over de historie van de hacking complicatie vinden. Ik meen daar wel uit op te kunnen maken die voor scheepsklokken al wel bekend was, maar voor horloges, en dan specifiek polshorloges, vermelden de bronnen die ik op internet kan vinden alleen dat strijdkrachten in de jaren ’30 de mogelijkheid om te hacken begonnen te specificeren in opdrachten voor aan hun militairen uit te reiken horloges, wat in en vanaf de jaren ’40 voor militaire horloges, bijvoorbeeld de Amerikaanse A-11, bijna standaard werd.
Wat mij interesseert is of er leden op het forum zijn die polshorloges of vestzakhorloges hebben of kennen van vóór 1930 die al een hacking mogelijkheid hebben.
Wat ik ondertussen heb begrepen is dat momenteel de meeste nieuwe ‘burger’horloges wel een hackingfunctie hebben (maar zeker niet allemaal), maar dat dit eigenlijk pas in de jaren ’90 is ontstaan, eerst bij de dure merken, waarna dit steeds meer gemeengoed werd. Misschien was het eerst een onnodige complicatie, zoals bij polshorloges een tourbillion, waarmee dure merken zich konden onderscheiden (en een hoge prijs konden rechtvaardigen). Later werd, en ook nu is, het voor veel bezitters belangrijk om daarmee de nauwkeurigheid van hun horloge gemakkelijker te kunnen testen. Of zie ik dit verkeerd?
De reden voor mijn interesse ligt in de ontwikkeling van de draaibare bezel die nu op vrijwel elke duiker en op veel fliegers voorkomt, die door de Amerikaanse marine-officier Weems zou zijn uitgevonden, althans, waar hij in 1929 patent (met nummer 2008734) op zou hebben gekregen. Het zou tenslotte goed kunnen zijn dat de draaibare bezel wel eerder was uitgevonden, maar dat Weems alleen zo slim was er patent op aan te vragen.
Overigens is het mij niet helemaal duidelijk of de draaibare bezel al is opgenomen in het patentschrift (dat hier te vinden is: US2008734A - Method of and apparatus for navigators’ time keeping - Google Patents). Op grond van dit patent werd, in samenwerking met Longines die het produceerde, in ieder geval het eerste Weems horloge uitgebracht, waarvan een gedeelte ook met de Angel Hour-wijzerplaat werd uitgerust, maar dat is een ander topic. Deze horloges kenden een draaibaar binnenste gedeelte van de wijzerplaat kende, dat met een extra kroon kon worden versteld ten opzichte van het vaste buitenste gedeelte van de wijzerplaat.
Pas eind jaren ’30 werd, opnieuw in samenwerking met Longines, een tweede model Weems horloge ontwikkeld dat veel kleiner was en wat alleen afweek van normale horloges doordat het de bij ons zo bekende draaibare bezel had, met een 0 tot 60 verdeling. Die bezel was unidirectional, dus kon met de hand zowel voor als achteruit worden verdraaid. De functie van tweede kroon was alleen om de bezel vast te zetten, zodat hij niet per ongeluk kon worden verdraaid. Hier volgt een afbeelding (afkomstig van US Patent 2008734 covers all, or does it? - Flight Birds) van het oudere grote model Weems horloge en het latere kleinere model:
Van het latere model heb ik een moderne heruitgave.
Hoewel de 0 tot 60-verdeling op de bezels van duikhorloges naar minuten verwijst, verwijst die op de latere Weems naar seconden. De bedoeling was namelijk dat je op een via de radio uitgezonden tijdsignaal de ‘0’ op de bezel gelijk draaide met de plek waar de secondenwijzer op dat moment was. Zo wist je dan welke afwijking de secondenwijzer van je horloge had ten opzichte van de 0-positie op de wijzerplaat, gemarkeerd door de 12. Die afwijking kon je dan meenemen in je navigatieberekeningen. Weems gaf namelijk in zijn patentschrift aan dat (op basis van de gangbare snelheden van de miliitaire vliegtuigen van die tijd) één seconde verschil bij de navigatieberekening een afwijking in de orde van grootte van 9 mijl tot gevolg kon hebben.
De toepassing van een externe bezel zou zijn ingegeven door de wens om een zo goedkoop en toch zo betrouwbaar mogelijk horloge kon worden gemaakt waarmee op de seconde nauwkeurige navigatieberekeningen konden worden gemaakt. Weems had namelijk eerder overwogen of de wijzers, het uurwerk of de hele wijzerplaat met een knop of kroon konden worden verdraaid, maar dat bleek allemaal veel te ingewikkeld én te kwetsbaar. Nu kon een standaard uurwerk worden gebruikt dat snel en goedkoop vervaardigd kon worden en toch betrouwbaar kon zijn.
En daar ontstaat dan mijn interesse in de historie van dit horloge, want: was de draaibare bezel nu een alternatief voor het hacking mechanisme, als dat al bestond, of bestond dat nog niet voor polshorloges en was het daarmee een andere oplossing voor hetzelfde probleem, namelijk om aan de hand van een polshorloge tot op de seconde van de juiste tijd uit te kunnen gaan?
Feit is wel dat toen in opdracht van de strijdkrachten in Amerika en Engeland eenmaal betrouwbare en goedkoop gefabriceerde horloges met hacking uurwerken beschikbaar kwamen, de productie van Weems-horloges met draaibare bezels weer werd gestaakt. Die werden eigenlijk alleen in de jaren 1939 en 1940 (misschien ook in 1941) gemaakt. Tijdens de Battle of Britain zouden dit wel de standaard horloges voor Spitfire en Hurricane piloten zijn geweest. De draaibare bezel kwam pas weer terug in de vroege jaren ’50 bij de ontwikkeling van de duikhorloges.
Uit het pas verdwijnen van de Weems-bezel nadat hacking-horloges goed beschikbaar kwamen, kan naar mijn mening wel worden afgeleid dat hackingmechanismes rond 1940 in ieder geval nog geen gemeengoed waren.
De (originele) Weems-horloges hadden dus géén hacking mechanisme. Ik vind het daarom ook wat verwarrend dat ze vaak worden aangeduid als ‘second setting’ horloges, terwijl je de secondenwijzer niet instelt, maar je alleen de afwijking in seconden van het tijdsignaal met behulp van de bezel vaststelt.
Hoewel het patentnummer uit 1929 op de wijzerplaat van veel Weems horloges wordt vermeld, kan ik in de taaie tekst, niets over een draaibare lunette of bezel vinden. Ik heb geprobeerd me door de tekst heen te worstelen, maar na ongeveer een kwart van de tekst ben ik gaan scannen. Het lijkt er op alsof Weems in de patentaanvraag nog uitging van een horloge met twee afzonderlijke uurwerken en vaste (gedeeltelijke) wijzerplaat en een los daarvan beweegbaar deel van de wijzerplaat. Ook in de voor mij als niet-techneut nogal onduidelijke tekeningen kan ik geen draaibare bezel vinden zoals wij die nu kennen. Mocht iemand dat wel kunnen vinden, dan voel ik mij aanbevolen.
Het is dus de vraag of er ooit patent is gevraagd en gekregen op de draaibare bezel. In dit topic gaat het mij echter vooral over hoe de draaibare bezel en het hacking mechanisme zich ten opzichte van elkaar in de tijd verhouden. Bestond de een vóór de ander en zo ja, welke bestond het eerst en wat is het bewijs daarvoor.