Als groot fan van titanium horloges heb ik me door de jaren verdiept in de oorsprong van het gebruik van titanium voor horloges. Omdat er weinig bekend was onder horlogeliefhebbers over JDM horloges, was het idee lange tijd dat sommige Europese/Zwitserse merken pioniers waren, terwijl dat niet het geval is. Bijvoorbeeld Porsche Design wordt aangemerkt als de eerste, en dat is niet helemaal waar. Ik zal hier dus in chronologische volgorde vertellen welke merken wat op de markt brachten. Mocht ik iets gemist hebben, dan laat ik me graag corrigeren!
Wie was nu echt de eerste? Als het gaat om het eerste prototype, dan gaat de eer naar Omega. Zij hadden in 1969 een prototype horloge voor de ruimtevaart, met een kast van titanium, in een buitenkast van aluminium. Opvallend genoeg was deze titanium kast gepolijst, iets dat niet makkelijk is met titanium, zeker niet in die tijd.
Ooit kwam ik onderstaande informatie tegen:
“Alaska” was OMEGA’s chosen code-name for everything that involved NASA and was always deemed top-secret. To meet the demands of the extreme temperatures of space, the “Alaska I” prototype had a removable anodized aluminium outer case or “thermal shield” and a pure titanium inner case making it the first wristwatch in the world to be cased in pure titanium. The white dial was added to better reflect the heat of the sun.
FACT #1: TITANIUM WAS EXTREMELY DIFFICULT TO FIND AND ALSO MACHINE. THE TITANIUM USED BY OMEGA WAS MOST PROBABLY SOURCED THROUGH THE SAME COMPANIES THAT DELIVERED TITANIUM TO THE USA FOR THE CREATION OF A VERY FAMOUS MILITARY AIRCRAFT.
FACT #2: IN SWITZERLAND’S ONLY SPACE SIMULATOR AT THE TIME, SEVERAL TESTS WERE MADE FOR DIFFERENT COLOURS OF THE HEAT SHIELD. RED WAS EVENTUALLY PREFERRED DUE TO ITS SUPERIOR HEAT-RESISTANCE AND REFLECTIVE PROPERTIES.
Neem dit met een korreltje zout, want genoeg titanium kopen voor één of een paar horloges is een andere kwestie dan genoeg titanium kopen voor een SR-71 Blackbird. Hoezo een paar horloges? Nou, in 1970 maakte Omega ook een paar PloProfs van titanium, zoals blijkt uit deze archiefstukken.
Saillant detail: de kast werd gemaakt uit een massief stuk titanium en vervolgens in de juiste vorm bewerkt/gefreesd. Hoe dan ook betrof het dus in beide gevallen geen productiehorloge. De eer voor het eerste productiehorloge - een bescheiden 2000 stuks, maar toch - gaat naar Citizen, met de X8 van 1970.
Dit was lange tijd vrij onbekend, tot Citizen er in recente jaren zelf veel ruchtbaarheid aan ging geven vanwege het 50 jarig jubileum van het gebruik van titanium. Deze X8 is trouwens nog geen quartz, maar elektromechanisch. En toen gebeurde er in het geval van Citizen wat bijzonders. Het bewerken van titanium bleek zeer lastig, en ze hebben lange tijd gewerkt aan het proces. Het eerst volgende titanium horloge van Citizen kwam pas in 1982, de welbekende 1300m.
Maar wat weinig mensen beseffen is dat Citizen wel degelijk titanium horloges verkocht in de tussentijd, maar met een twist. Ze verkochten namelijk horloges gemaakt van gesinterd titanium carbide en titanium nitride, dus TiC en het meer goudkleurige TiN. Waar andere merken zoals Seiko en Rado zich voornamelijk beperkten tot gesinterd wolfraamcarbide (WC), zette Citizen dus vol in op TiC en TiN. Net als WC is dat keihard, en het kan glanzend gepolijst worden, maar het is ook bijzonder bros, waardoor de kast bij een val op een harde ondergrond nogal eens kon breken. Met name de opening voor de spring bars was erg kwetsbaar. Hier een voorbeeld van twee horloges.
Let op hoe de achterkant minder gepolijst is dan de voorkant, hoe kapot het glas is van het rechter horloge terwijl de kast nog mooi is, hoe er een rvs binnenkast is, en hoe er bij het rechter horloge een breuk is op de plek waar de springbar zat. En er staat UHA, Ultra Hard Alloy (TiC), terwijl de gouden variant UHAG was, Ultra Hard Alloy Gold (TiN). Verwarrend genoeg stond er bij de vroegste horloges Ti achterop de kast, en toen was UHA nog wolfraamcarbide, althans dat concludeer ik op basis van het gewicht van een UHA horloge dat ik heb. Het rechter horloge op de foto is namelijk veel zwaarder dan het linker horloge, terwijl de linker een veel grotere kast heeft, en dat ligt niet aan het uurwerk. Zelfs na de herintroductie van titanium horloges in 1982 bleef Citizen nog een tijd lang UHA en UHAG horloges aanbieden, met name in de Exceed lijn.
Maar terwijl Citizen nog niet klaar was om titanium horloges op de markt te brengen, deed Seiko dat alvast wel. In 1972, slechts twee jaar na Citizen, was er een digitaal quartz horloge met een volledig titanium kast. Vraag me even niet naar het type nummer.
En een paar jaar later, in 1975 de bekende 600m Tuna.
Zelfs toen al werd er gewerkt aan het harder maken van het titanium, of het beschermen ervan, een surface treatment dus. Grappig genoeg was daar ook al sprake van bij de Citizen X8. Achterop de kast staat T.N., hetgeen hoogstwaarschijnlijk staat voor Titanium Nitride, oftewel gas genitreerd (gas nitrided) titanium, waarbij er gas (stikstof en wat zuurstof) in het titanium wordt gedwongen, waardoor spanning ontstaat op het materiaal (een beetje zoals bij autoruiten) en het dus beter bestand is tegen beschadigingen. Ook vrijwel alle Citizen horloges die uit kwamen vlak na 1982 waren stiekem genitreerd, want onbehandeld titanium werd te zacht bevonden.
Nu heb ik op WUS een zeer lange thread met alle ins en outs over historische en moderne surface treatments van Citizens, dat ga ik hier niet allemaal herhalen, ik wil alleen even benoemen dat Citizen op een gegeven moment over ging van gesmeed (forged) titanium met als bescherming nitreren, naar MIM (metal injection moulding) titanium met als bescherming een soort glascoating. Deze omschakeling vond plaats rond 1987, toen er veel meer titanium horloges in het assortiment kwamen, en voor die grootschalige productie was MIM beter, en bovendien waren er meer organische vormen mogelijk, wat die typische jaren 90 look geeft, zoals bijvoorbeeld hieronder. Pas in de jaren 2000 ging Citizen weer over op gesmeed (forged) titanium, tot op de dag van vandaag (als ik hun marketing moet geloven).
Overigens hadden de eerste titanium horloges allemaal geen titanium band. Zulke kleine onderdelen maken was kennelijk erg veel gedoe in het begin. De eerste Citizen met titanium kast én band kwam in 1984 uit. En dat is dan weer later dan het horloge dat ik tot nu toe nog niet genoemd heb: de IWC/Porsche Design Chronograph van 1980. Dat horloge heeft de eer om het eerste horloge te zijn met titanium kast én band.
Dit is de ref. 3700, en later kwamen er ook nog andere modellen van IWC/Porsche Design op de markt in de periode 1980-1990. Maar in pure aantallen modellen en horloges, was Citizen absoluut de koning. In mijn archief heb ik - de X8 niet meetellend - meer dan 25 verschillende modellen van titanium van Citizen tussen 1982 en 1987, waarbij er van elk model ook nog eens duizenden zijn gemaakt. Ik ben niet zo thuis in Seiko, maar zover ik weet had Seiko niet zoveel modellen van titanium, en ook niet zulke productieaantallen. En naast Citizen, Seiko en IWC was er vrijwel niemand die in die periode titanium horloges verkocht. Maar nogmaals, ik laat me graag corrigeren!
Vanaf de jaren 90 werd titanium veel meer gemeengoed, en kwamen er veel merken met titanium horloges, en werden ze ook behoorlijk betaalbaar. Voor nu laat ik het hier even bij, wil je nu echt alles weten over titanium en surface treatments, van Citizen en anderen, dan verwijs ik naar WUS. Om alles te lezen zijn de meeste mensen wel een paar weken zoet, maar sommigen vinden dat absoluut de moeite waard. Zoals eerder op HF vermeld, ik ben permanent verbannen van WUS na een aanvaring met hun administrator, dus ik kan daar niet meer reageren. Eventuele vragen kunnen dus hier gesteld worden. En nogmaals, als iemand titanium horloges weet van vóór 1980 die ik niet heb genoemd, dan hoor ik er graag over! Dit draadje mag wat mij betreft dus ook als alternatieve titel hebben: Titanium Pre-1990 Only, en ik nodig mensen uit om foto’s te posten van hun vintage titanium horloge van vóór 1990.
