Het bedrijf achter de tritium buisjes in de horloges van Luminox, Marathon en Ball heet mb-microtec. Zij hebben als het ware het monopolie op lichtgevende buisjes met radioactief tritium gas, die ze tegenwoordig trigalight noemen. Ze hebben ook een eigen horlogemerk, Traser, maar vele buisjes worden verkocht voor andere toepassingen dan horloges, met name de ‘sights’/richtmiddelen op (vuur)wapens en dingen als noodverlichting. Het leek me leuk om hier de historie van dit bedrijf en hun product te vertellen, met behulp van wat oude bronnen.
mb-microtec (ze schrijven het zelf met kleine letters) begon ooit als merz+benteli nuclear inc. De namen zijn van twee chemici uit Bern, Walter Merz en Alfred Benteli, die in 1918 Merz + Benteli oprichtten. Deze naam kan bekend voorkomen, want hun product Cementit schijnt een beroemde Zwitserse lijm te zijn. De twee jonge ondernemers begonnen echter met de productie van radium lume voor de horloge-industrie, toen niemand zich bewust was van het gevaar van deze radioactieve stof, waarvan het gebruik later vrijwel van de ene op de andere dag verboden werd. Het bedrijf moest zichzelf dus opnieuw uitvinden. De oplossing: wat voorheen als afwerkingslak voor lichtgevende radioactieve verf diende, bleek een uitstekende lijm te zijn en werd onder de naam Cementit een groot succes in doe-het-zelf-werkplaatsen in heel Zwitserland.
Het was Walter Merz’ schoonzoon, Oskar Thüler, die Merz + Benteli nogmaals opnieuw uitvond en in 1969 de tritium-microbuizen ontwikkelde. Daarvoor werd mb-microtec opgericht als zusterbedrijf.
De buisjes zijn van binnen gecoat met een fosforescerende coating van zinksulfide, die licht geeft als er elektronen tegenaan botsen (zoals in een CRT-televisie). Die elektronen ontstaan door het bètaverval van het tritiumgas in de buisjes. Tritium is een isotoop van waterstof met een proton en twee neutronen, vandaar ook de naam ³H. Door die extra neutron zijn de atomen instabiel en dus radioactief, met een halveringstijd/halfwaardetijd van ongeveer 12,26 jaar.
De productie van de buisjes is trouwens heel ingenieus, met laser snijders, maar daar ga ik verder niet over uitweiden, daar is genoeg over te vinden op hun eigen website.
De oorspronkelijk naam van de buisjes was gezien het bètaverval niet trigalight maar betalight, zoals in onderstaande advertorial uit een vakblad uit 1977 te zien is. We zien ook meteen dat de eerste toepassing niet bestond uit buisjes op wijzers, maar achtergrondverlichting van een digitaal horloge.
Toen de Amerikaanse regelgeving voor militaire horloges werd gewijzigd van tritium lume naar tritiumbuisjes, begon mb-microtec echt door te breken. Zo was er de Stocker & Yale (SandY) 184.
Eind jaren 80 begin jaren 90 wilde mb-microtec ook zelf horloges gaan maken, en rond die tijd kwam ook Marathon in beeld. Voor dat deel van de geschiedenis van Luminox en Traser verwijs ik even naar deze post: Traser fans? - 29 van promaster
Hier nog een advertentie voor de Traser-versie van de SandY 184.
Ik heb zelf een bescheiden collectie van de S 3000, met op de foto in het midden een re-issue van Traser van de SandY P650. Een echte P650 heb ik overigens ook.
In hetzelfde vakblad waarin de advertorial stond, stond ook een mysterieuze Traser S 5000 / S6000 in 1997, die getoond is op Basel 1998.
Ik kon verder niets op internet vinden over dit horloge en heb ze ook nog nooit ergens gezien op de gebruikte markt, dus ik nam aan dat hij nooit op de markt is gekomen. Dus ik heb contact gezocht met de fabriek en ze konden me deze unieke afbeeldingen geven!
De reeks S5000.
De iets kleinere S6000.
Behalve de eerder genoemde grote merken, zijn er ook soms microbrands die de tritiumbuisjes toepassen. Zo was er bijvoorbeeld deze Japanse Photone.
En hoeveel licht geeft dat nou? Vergeleken net opgeladen lume stelt het niet veel voor, maar de lume wordt gauw zwakker, en de tritiumbuisjes blijven de hele nacht dezelfde hoeveelheid licht geven. Als je ogen eenmaal gewend zijn aan het donker, zijn ze echt heel goed te zien. Na 10 jaar zijn ze natuurlijk minder goed zichtbaar, maar ze blijven wel langer bruikbaar dan de halfwaardetijd, in het pikkedonker tenminste. Inmiddels zijn er allerlei kleuren beschikbaar.
Tot zover deze korte geschiedenis, wellicht schiet me later nog iets te binnen dat noemenswaardig is. Ik sluit af met een prototype dat mb-microtec maakte ter gelegenheid van hun 50-jarig bestaan in 2019. Op de wijzerplaat van tritium horloges staat vaak T25 of T100, dat geeft de maximum hoeveelheid tritium aan (dat is van belang voor bepaalde regelgeving). Dit jubileumhorloge zit vol met buisjes, daarom heet hij T1000.
Dank voor het lezen en laten we ook niet deze topic vergeten! Tritium gasbuisjes horloge only - Algemene Horlogepraat - Horlogeforum.nl - het forum voor liefhebbers van horloges
heb m daarna weg gedaan. Wel een leuk horloge.
