Ik heb iets met Finse vintage horloges. Ze zijn niet makkelijk te vinden, want ze worden maar weinig aangeboden. Maar op Scandinavische veilingsites als Tradera en Auctionet kom je, naast de redelijk bekende Leijona horloges ook nog wel eens wat exotischer merken tegen. Probleem is dan natuurlijk wel om gegevens van zo’n onbekende of niet gedocumenteerde merknaam terug te vinden.
Zo kocht ik onlangs op Tradera een lotje horloges dat bestond uit een vijftal Quartz horloges van zeer onduidelijke afkomst, maar ook één mechanisch horloge dat er aantrekkelijk uitzag en was voorzien van een intrigerende merknaam met een duidelijk Finse achtergrond. Op de wijzerplaat stond O.Marjamäki – Flen.
(foto’s van de verkoper)
Dat leek me een interessant horloge, dus heb ik er op geboden. Er was wel belangstelling van andere bieders, maar er werd zeer bescheiden geboden, dus voor 188 Zweedse kronen + SEK 68 voor de verzending ‘won’ ik het lotje.
Googelen naar wat gegevens over het mogelijk Finse horloge leverde slechts één hit op: Een ander (reeds verkocht) veilingobject van de eveneens Zweedse veilingsite Auctionet toonde een horloge met met de zelfde merknaam (let op de spelfout in de merknaam… zo vind je dus nooit meer iets terug…).
Verder gezocht: Helemaal niets! Maar gelukkig hebben we hedentendage hulp van de AI systeempjes op het internet. Microsofts eigen orakel Copilot gaat er met met gestrekt been in en geeft op mijn vraag “wat is er bekend over horloges van O. Marjamäki uit Flen, Zweden?” het volgende terug:
ChatGPT is flink wat behulpzamer. Ik zal proberen een samenvatting te maken van de vrij uitgebreide en informatieve vraag- en antwoord sessie met ChatGPT.
Zoekresultaten uit ChatGPT:
Vraag: Wat is er bekend over de Zweeds/Finse horlogemaker O.Marjamäki uit Flen, Zweden
Antwoord ChatGPT:
Ja — ik heb ernaar gezocht, en er is een interessante, concrete aanwijzing dat O. Marjamäki inderdaad een horlogemaker in Flen was. De beschikbare bronnen zijn echter schaars en lijken vooral in oude Zweedse adresboeken en lokale publicaties te zitten.
Wat ik tot nu toe heb gevonden
De naam blijkt vrijwel zeker Onni Marjamäki te zijn. In een Zweeds leden-/adresbestand staat:
Onni Marjamäki - beroep: Urmakare (horlogemaker) - woonplaats: Flen - adres: Yxtavik, 642 28 Flen
geboortedatum: 25 mei 1918 - volgens de betreffende registratie.
ChatGPT geeft een link naar een Advertentie uit tijdscrift SIMSPORT no. 7-8 – jaargang 18 – juli/augustus 1963
Chat GPT vervolgt:
een andere bron uit 1963 bevat een advertentie voor:
O Marjamäki
Förstklassiga tillverkningar
Beställningar mottages
S Kungsgatan 1 – Tel. Flen 103 03Oftewel: “Eersteklas vervaardigingen – bestellingen worden aangenomen.” Het stond bij Ur & Optik Centrum, Drottninggatan 5 in Flen, maar O. Marjamäki wordt daarbij met een eigen adres/telefoonnummer vermeld.
Dat suggereert dat Marjamäki niet alleen horloges repareerde/verkocht, maar ook zelf uurwerken of andere uurwerkproducten vervaardigde.*
Finse achtergrond
De naam Marjamäki is duidelijk Fins. Er zijn ook aanwijzingen voor een Onni Marjamäki in Finland, maar die persoon is niet zonder meer dezelfde als de horlogemaker uit Flen. Zo beschrijft een lokale historische site een Onni Marjamäki, geboren in Storå (Isojoki) in 1897 en overleden in 1965, die in Kristinestad woonde en daar als forman (voorman/werkbaas) werkte. Dat is dus een andere generatie en waarschijnlijk niet de persoon die u zoekt.
De in Flen geregistreerde Onni Marjamäki zou, gezien zijn geboortedatum 1918, een veel jongere persoon zijn.
ChatGPT vraagt om een foto van het horloge te uploaden.
ChatGPT vervolgt:
Ja, deze foto maakt het een stuk interessanter. Het horloge op de foto past zeer waarschijnlijk bij de O. Marjamäki uit Flen die we zojuist hebben gevonden. De combinatie van de naam op de wijzerplaat én de historische advertentie is behoorlijk sterk bewijs.
Wat we op uw horloge kunnen aflezen
Op de wijzerplaat staat: O. MARJAMÄKI - FLEN - INCABLOC - 17 JEWELS - onderaan SWISS MADE
Daarmee is het duidelijk geen Zweeds vervaardigd uurwerk. Het is een Zwitsers mechanisch uurwerk dat onder de naam van de Zweedse horlogemaker/handelaar O. Marjamäki werd verkocht of afgewerkt.
En dat sluit heel mooi aan bij de advertentie uit 1963.
Het maakt het aannemelijk dat Marjamäki persoonlijk horloges samenstelde, afwerkte, aanpaste of onder eigen naam leverde, in plaats van dat hij slechts een winkelier was.
De persoon erachter
We hebben inmiddels een vrij harde identificatie van de horlogemaker:
Onni Marjamäki , geboren 25 mei 1918, beroep urmakare (horlogemaker), woonachtig Yxtavik, 642 28 Flen. Dit staat letterlijk in een Zweeds leden-/adresbestand.
Dat is veel sterker dan alleen een overeenkomstige achternaam. De naam Onni Marjamäki en het beroep urmakare zijn namelijk rechtstreeks aan Flen gekoppeld.
Wat voor horloge is dit?
Aan de hand van de foto zou ik het voorlopig dateren op ongeveer eind jaren 1950 tot midden jaren 1960.
Kenmerken: mechanisch, handopwindbaar , kleine seconde op 6 uur , 17 robijnen , Incabloc-schokbescherming .
De wijzerplaat zegt Swiss Made, wat erop wijst dat het feitelijke uurwerk uit Zwitserland kwam.
Waarschijnlijker is:
Zwitsers uurwerk → door/voor O. Marjamäki in Flen tot horloge samengesteld → wijzerplaat met zijn naam → verkocht als O. Marjamäki.
ChatGPT vraagt ook nog om een foto van het uurwerk om dat te identificeren, maar die exercitie kunnen we overslaan, omdat het uurwerk bekend is: het is een Zwitsers A. Schild AS 1130 wehrmachtswerk van hoge kwaliteit, ook te zien aan de verkoperde uitvoering.
Toch een foto geupload, om te zien wat Chat GPT daarmee doet.
ChatGPT vervolgt:
Dank voor de foto. Dit helpt aanzienlijk. En ik zou mijn eerdere inschatting op één punt aanscherpen: het uurwerk is waarschijnlijk geen willekeurig Zwitsers “standaarduurwerk”, maar lijkt sterk op een AS/Unitas-achtig zogeheten Wehrmachtswerk.
De foto laat duidelijk zien: handopwinding; kleine seconde op 6 uur; 17 jewels; Incabloc op de balans; Zwitserse makelij;
een relatief groot, robuust uurwerk met de karakteristieke brede brugconstructie;
geen zichtbaar merk of kalibernummer op de bruggen.
Conclusie van ChatGPT:
Uw horloge levert nu een heel mooie bevestiging van de historische gegevens.
Op de wijzerplaat staat: O. MARJAMÄKI - FLEN
en op het uurwerk: SWISS - 17 JEWELS
Dat is precies de combinatie die je zou verwachten van een Zweedse horlogemaker die Zwitserse uurwerken gebruikte en deze onder zijn eigen naam verkocht.
Bovendien hebben we een onafhankelijke Zweedse bron waarin Onni Marjamäki in Flen expliciet als “Urmakare” (horlogemaker) wordt vermeld, met geboortedatum 25-05-1918.
Dat maakt het naar mijn mening zeer waarschijnlijk dat de O. Marjamäki op uw wijzerplaat inderdaad deze Onni Marjamäki uit Flen is.De datering wordt nu ook interessanter
Ik zou het horloge voorlopig dateren op ongeveer:
ca. 1955–1965 , met begin/midden jaren 1960 als mijn voorlopige voorkeur.De combinatie van de gegevens :
Incabloc; 17 jewels; kleine seconde; dit type uurwerk; de vormgeving van kast, wijzerplaat en opgelegde indexen;
en vooral de historische advertentie van O. Marjamäki in Flen uit 1963
past heel goed bij elkaar.
Mijn conclusie:
Het via Tradera aangeschafte horloge is een zgn. Private label (Plakmerk…) van de Finse horlogemaker Onni Marjamäki, gevestigd in het Zweedse plaatsje Flen.
Aan de op Google StreetView opgezochte beelden van het door ChatGPT gevonden adres kun je aan de foto’s van de moderne gebouwen zien dat de vestiging van Onni Marjamäki niet meer bestaat.
Het op Tradera gevonden en aangeschafte horloge is een kwalitatief hoogwaardig exemplaar met een vrijwel onbeschadigde kast van RVS, die er na een reiniging in de ultrasoon en wat poetswerk weer als vrijwel nieuw uit ziet. Binnenin bevindt zich een mooi AS 1130 Wehrmachtswerk kaliber. Wijzerplaat, wijzers en kroon zijn vrijwel 100% gaaf. Het uurwerk loopt goed op tijd. Het glas vertoonde wat ouderdomsverschijnselen (‘crazing’ en veel krasjes) Craquelé is niet te herstellen dus het glas is vervangen door een nieuw exemplaar. Samen met een nieuw goed passend zwart leren bandje levert dat dan een prachtig klassiek ‘dress’ horloge op, in vrijwel mint conditie. Te dateren op rond 1960, maar die ruim 65 jaar ouderdom is het ding niet aan te zien. Omdat het prachtig past in mijn collectie met de focus op Scandinavische horloges uit de jaren 1940-1970 ben ik zeer blij met deze aanwinst.
Rest nog het tonen van wat foto’s van het horloge in de huidige staat:
Veel plezier gewenst met het lezen en plaatjes kijken. Welterusten (Het is alweer middernacht geweest) en morgen een fijn begin met de maandag!
Tot een volgend avontuur!
Lex