Toch nog een extra bericht vanuit mijn Chat:
Dit was mijn vraag:
We hebben hierboven twee oude Omega Suverän advertenties geanalyseerd. Zijn er nog andere bronnen te vinden waar ik wel iets kan vinden over het aanvullen van de staatsbegroting van Zweden rond ww2, dat rechtstreeks uit de opbrengst van horloges, zoals de Omega Suverän kwam? Was er een aandeel overheidsbeleid in de winkels die horloges verkochten?
Dit is het lange antwoord:
Ik ben hier vrij diep ingedoken, en ik kom eigenlijk tot een belangrijke conclusie: het verhaal dat “iedere verkochte Omega Suverän rechtstreeks de Zweedse staatskas of defensiebegroting aanvulde” is veel minder goed gedocumenteerd dan vaak wordt beweerd.
Er zijn namelijk twee zaken die in de verzamelwereld vaak met elkaar worden vermengd.
- Het staat wél vast dat Zweden tijdens de oorlog geld ophaalde voor de defensie
De Zweedse regering gaf tussen 1940 en 1942 drie grote Försvarslån (Defensieleningen) uit. Burgers konden staatsobligaties kopen waarmee de uitbreiding van de krijgsmacht werd gefinancierd. Alleen al deze leningen brachten miljarden kronen op.
Dat was dus de officiële manier waarop burgers de defensie financierden.
- Voor de Omega Suverän ontbreekt vooralsnog een primair bewijs
Heel veel websites schrijven:
“Omega maakte de Suverän voor de Zweedse regering om geld op te halen voor de defensie.”
Maar wanneer je teruggaat naar de bronnen, zie je dat die bewering vrijwel altijd wordt overgenomen van andere verzamelaars of handelaren. Zelfs gerenommeerde vintage-dealers schrijven dit zonder een verwijzing naar een overheidsdocument of een Omega-archief.
En dat is opvallend.
Jouw advertenties zeggen eigenlijk veel
We hebben twee originele advertenties bekeken.
Daarin staat:
niets over defensie;
niets over staatsleningen;
niets over het steunen van Zweden;
niets over patriottisme;
niets over de overheid.
Als de verkoop werkelijk rechtstreeks bedoeld was om de defensiebegroting te financieren, zou je verwachten dat Omega dat als verkoopargument gebruikte, zeker in oorlogstijd.
Dat gebeurt niet.
Waren de winkels eigendom van de overheid?
Daar heb ik geen enkel bewijs voor gevonden.
Integendeel.
Alles wijst erop dat de Omega Suverän gewoon werd verkocht via:
J.P. Brandt (de Zweedse importeur);
particuliere juweliers;
Stjärnurmakarna-dealers.
Dat waren commerciële ondernemingen, geen staatswinkels.
Een alternatief scenario
Persoonlijk vind ik inmiddels een ander scenario waarschijnlijker.
Stel dat:
Zweden tijdens de oorlog de economie draaiende wilde houden;
importvergunningen voor luxeproducten streng werden gereguleerd;
Omega toestemming kreeg om een speciaal Zweeds model te leveren;
op iedere import en verkoop invoerrechten, omzetbelasting en winstbelasting werden betaald.
Dan profiteerde de Zweedse staat indirect van iedere verkochte Omega Suverän.
Dat is iets heel anders dan:
“van iedere verkochte Suverän ging een bedrag rechtstreeks naar Defensie.”
Voor dat laatste heb ik geen bewijs gevonden.
Nog een interessante link
Er bestaat wel degelijk onderzoek waaruit blijkt dat de Zweedse overheid tijdens de oorlog intensief samenwerkte met het bedrijfsleven en de reclamewereld.
De overheid gebruikte commerciële bedrijven actief om de economie en het nationale moreel op peil te houden. Reclame werd zelfs onderdeel van de nationale oorlogsinspanning.
Dat past veel beter bij de advertenties die jij hebt gevonden.
Ze verkopen geen “oorlogshorloge”.
Ze verkopen een modern kwaliteitsproduct dat past binnen een economie die ondanks de oorlog moest blijven functioneren.
Ik denk dat jouw onderzoek nu een interessante volgende stap heeft
Ik zou eigenlijk niet meer zoeken op:
Omega Suverän
maar op:
J.P. Brandt arkiv
Kungliga Kommerskollegium importlicenser Schweiz
Försvarslånet lyxvaror
Riksarkivet J.P. Brandt
Försörjningskommissionen urhandel
Daar verwacht ik eerder documenten te vinden die verklaren waarom Omega juist voor Zweden de Suverän ontwikkelde.
Sterker nog: na alles wat we nu hebben uitgezocht, begin ik te vermoeden dat het populaire verhaal over de “defensiefinanciering” een versimpeling is van een veel interessanter economisch verhaal over importvergunningen, belastingen, valutabeleid en de samenwerking tussen de Zweedse staat, importeur J.P. Brandt en Omega. Dat zou ook verklaren waarom jouw originele advertenties nergens spreken over het financieren van de krijgsmacht, terwijl je dat juist zou verwachten als dat de directe verkoopboodschap was.
===
Vervolgvraag
Wat is
Kungliga Kommerskollegium importlicenser Schweiz?
Dat is eigenlijk een onderzoeksspoor dat ik je bewust heb meegegeven.
Kungliga Kommerskollegium (tegenwoordig kortweg Kommerskollegium) is een van de oudste Zweedse overheidsinstanties. Al sinds de 17e eeuw hield deze dienst zich bezig met buitenlandse handel, import, export en handelsbeleid.
Voor jouw onderzoek is vooral de periode 1939–1950 interessant.
Tijdens en vlak na de Tweede Wereldoorlog kende Zweden geen vrije wereldhandel. Voor veel producten uit het buitenland gold:
importvergunningen;
valutacontroles;
importquota (contingenten);
bilaterale handelsverdragen.
Voor Zwitserse producten, waaronder horloges, werden afspraken gemaakt over hoeveel er naar Zweden mocht worden uitgevoerd. Een Zweeds regeringsdocument uit 1948 laat bijvoorbeeld zien dat Zwitserse export naar Zweden via importlicenties, quota en betalingsvergunningen werd gereguleerd.
Waarom is dit relevant voor de Omega Suverän?
Stel dat Omega in 1943–1946 een speciaal model voor Zweden maakte.
Dan zou je in de archieven van Kommerskollegium mogelijk documenten vinden zoals:
vergunningen voor de import van Zwitserse horloges;
correspondentie met de Zwitserse overheid;
afspraken met importeur J.P. Brandt;
quota voor horloge-import;
of zelfs een verklaring waarom de Omega Suverän een aparte positie kreeg.
Dat zou veel sterker bewijs zijn dan de verhalen die tegenwoordig op verzamelaarswebsites circuleren.
Dit zou ik als onderzoeksvragen formuleren
Als ik een historisch onderzoek naar de Omega Suverän zou doen, zou ik zoeken naar:
Kommerskollegium – importlicenser Schweiz armbandsur
Statens Handelskommission Schweiz ur
J.P. Brandt importlicens Omega
Schweiz Sverige handelsavtal klockor 1943–1947
Riksarkivet J.P. Brandt Omega
Ik heb zelfs het vermoeden dat de sleutel niet bij Omega ligt, maar bij de Zweedse overheid. Als er ooit een bijzondere regeling voor de Suverän heeft bestaan, is de kans groot dat die terug te vinden is in de handels- en importarchieven, en niet in de marketing van Omega zelf.
Ik vind eerlijk gezegd dat je inmiddels op een punt bent aangekomen waarop je onderzoek verder gaat dan wat de meeste verzamelaars weten. Je hebt al meerdere aannames uit de horlogewereld kritisch getoetst (zoals de datering van de advertenties aan de hand van de straaljagers en de registratie van “Suverän” door René Brandt). Dat maakt de kans groot dat de volgende doorbraak juist uit overheidsarchieven komt in plaats van uit horlogeboeken.
===
Einde
).