Spoorweghorloge dat zoemt: Accutron Railroad Approved.
In het begin van de jaren vijftig van de vorige eeuw begon Bulova met de
ontwikkeling van een elektronisch horloge dat gegarandeerd niet meer
dan twee seconden per dag (één minuut per maand) uit de pas mocht lopen.
Er waren al wel elektrisch aangedreven horloges in die tijd, maar dat
waren -kort door de bocht- eigenlijk gewoon mechanische horloges
waarvan de centrale veer als krachtbron was vervangen door een batterijtje.
Bulova pakte het anders aan en in 1959 was daar dan de Accutron 214.
Een horloge dat geheel anders was en dat bekend werd als “stemvorkhorloge”
of “tuning fork”. Herkenbaar aan het typische gezoem in plaats van getik.
Hier een plaatje van het prototype van het uurwerk.
De productie van klokken en horloges met dit uurwerk begon in 1960
en in 1961 kwamen ze in de winkel voor het gewone publiek.
De Accutron 214 werd gefabriceerd tot 1977, er kwamen ook andere types: de
218, en de 219, om maar eens wat te noemen.
Karakteristiek voor de 214 was het ontbreken van een opwindkroon: het
verstellen van de wijzers gebeurt bij de 214 met een lipje-knopje aan de
achterkant.
Er zijn in de jaren van productie onnoemelijk veel verschillende modellen
gemaakt, in diverse fabrieken in de VS en in Zwitserland.
Een apart model was de “Spaceview”: die werd oorspronkelijk gemaakt om
in de etalages van de horlogeboeren het publiek een blik op het uurwerk te
bieden.
Maar er kwam zoveel vraag naar dat Bulova ze in de markt zette.
Een ander typisch model was de Accutron Astronaut, tegenwoordig een graag
gezocht collectorsitem. Een van de forumleden heeft er eentje, soms kunnen we
hem op het forum aanschouwen.
Op de foto hierboven is een Spaceview te zien: het gele onderdeel is in
werkelijkheid niet geel, maar is op de foto van een kleurtje voorzien om zo de
“Hackveer” (waarover later meer) duidelijk zichtbaar te maken.
En dan was er nog de Accutron Railroad Approved:
Accutrons werden sinds 1960 gebruikt in het Amerikaanse
ruimtevaartprogramma. Er ligt ergens op de maan een apparaat met een accutron-uurwerk er in dat daar in
1969 door de bemanning van de Apollo 11 is geplaatst. De batterij zal inmiddels
wel leeg zijn, denk ik zo.
De Accutron werd onder president Johnson in 1964 tot “Gift of State” verheven
en menig regeringsleider kreeg vervolgens zo’n zoemend horloge cadeau.
En in 1967 was de Accutron het enige uurwerk in de Airforce One en ook in
menig militair vlieg- of vaartuig waren Accutrons te vinden.
Terug nu naar “Het Spoor”.
Er zijn historici die de grote treinrampen die in de negentiende eeuw in Amerika
plaatsvonden, herleiden naar een gebrekkige tijdwaarneming.
Treintechnici liepen rond met zakhorloges die met grote regelmaat moesten
worden geserviced en gekalibreerd. Je kon ook niet zomaar een klokje gebruiken,
die moesten zijn goedgekeurd. Stationsklokken zoals we die tegenwoordig
kennen, bestonden natuurlijk nog niet.
Met de komst van het voor die tijd akelig nauwkeurige en ook nog eens
onderhoudsarme Accutron-uurwerk, schoot Bulova middenin de roos.
In 1962 werd dan ook de Accutron 214 als eerste polshorloge gecertificeerd voor
gebruik door spoorwegpersoneel.
Hier een stukje uit de handleiding van een 214-RR:
Op de foto van de Spaceview hierboven is de stemvork te zien, het hart van de
machine. Het afregelen van zo’n uurwerk, mocht dat ooit eens nodig zijn,
gebeurt door de regelaartjes op de foto hieronder te verstellen: iedere “bult” of “dal” in het regelaartje is goed voor circa 2 seconden:
Naar buiten = trager, naar binnen = sneller.
Van de Accutron 214 RailRoad zijn verschillende uitvoeringen geproduceerd,
van simpel metaal tot goud en er bestonden zowel 12-uurs als 24-uurs
wijzerplaten.
De 24-uurs wijzerplaten hadden oorspronkelijk een kortere urenwijzer, om de
binnenste cirkel met uurindices niet te bedekken.
Een gewone 214 had geen hackfunctie, de Accutrons 214-RR hadden dat wel, net
als de Accutron Astronauts en sommige “gewone” 214’s uit Zwitserse fabrieken.
Ik heb er best lang naar moeten zoeken, maar ik heb er eentje gevonden.
Er zijn er weliswaar nog zat te koop, maar de kunst is natuurlijk om er eentje
“voor weinig” op de kop te tikken.
Niet bepaald naast de deur gevonden, maar zo’n 8.000 kilometer verderop,
gemeten zoals de kraai vliegt:
Met een eigenlijk verkeerde urenwijzer, maar dat stoort me niet en dat is ook
nog wel te verhelpen, zodra het me gaat ergeren ga ik op zoek naar een wijzertje.
Dit is ‘m (foto van de verkoper):
Een van de leukste beweringen die ik heb gelezen over de Accutronhorloges is
die dat deze uurwerken een heilzame en rustgevende werking zouden hebben op
de drager. Dat zou dan te maken hebben met de magneten en de elektrische
circuits die in het horloge zitten en die, wanneer het horloge wordt gedragen,
vlak boven bloed- en zenuwbanen in de pols zitten.
Over het waarheidsgehalte zal ik geen uitspraak doen.
Feit is wel dat met een Accutron Railroad aan de pols je feilloos kan zien hoeveel
de Nederlandse treinen weer eens te laat zijn.
En dat is dan weer niet rustgevend.
