Toen ik dit horloge tegenkwam op een veilingsite, met de merknaam Oberon en de rode wijzerplaat, dacht ik meteen: The Red Baron! Die wil ik wel hebben. Dat hebben lukt natuurlijk niet altijd, maar deze keer wel: ik heb geboden en gewonnen. Het horloge kwam uit Zweden in ongeveer een week tijd bij mijn vertrouwde afhaalpunt aan.
(foto’s van de verkoper).
De naam Oberon, het merk van het horloge dat ik hier laat zien, heeft natuurlijk niets te maken met een Baron en de legendarische en beruchte Duitse oorlogsvlieger Manfred Albrecht Freiherr von Richthofen (1892-1918) uit de Eerste Wereldoorlog. Bijgenaamd The Red Baron. Maar mijn eerste associatie was die met deze vliegende legende in zijn Rode Fokker driedekker en vervolgens met de sprookjeskoning die al vanaf de Middeleeuwen een rol speelt in de Europese literatuur.
Nee, de rang van de mythische Oberon is wel wat hoger dan slechts Freiherr oftewel Baron. Oberon is rechtstreeks verbonden aan de naam van de koning der Elfen en Dwergen uit de vele sagen en mythen in met name Noorse en Germaanse sproken en verhalen.
Maar ook in de rest van Europa was hij, reeds in de Middeleeuwen, een bekende speler in de literatuur. Een van zijn bekendste verschijningen is in de wereldberoemde komedie en theaterstuk van William Shakespeare ( 1564 – 1616). Rond 1596 schreef hij ‘A Midsummer Night’s Dream’, met daarin optredend Koning Oberon, de machtige echtgenoot van elfenkoningin Titania. De mythische koning is ook bekend onder de namen Auberon en Alberon in Frankrijk. Even beroemd als Shakespeares karakter Oberon is hij in de Duitse literatuur bekend als de boosaardige en mismaakte dwerg ‘Alberich’, de heerser der Elfen, met name in de door de Duitse componist Richard Wagner (1813 – 1883) gecreëerde opera cyclus ‘Der Ring des Nibelungen’, waar hij in totaal ruim 25(!) jaar over deed om het libretto te schrijven en de muziek te componeren.
Mijn verhaal gaat echter helemaal niet over beruchte Duitse oorlogsvliegers of Duitse romantische componisten van opera’s over Teutoonse legendes, dat is slechts een associatie. De rest is een ‘stream of consciousness’ die uiteindelijk leidt naar een verhaal over een op een Zweedse veilingsite verworven horloge met een rode wijzerplaat.
Toch lijkt er een kleine relatie te bedenken met de elfenkoning en de Middeleeuwen…
Het logo waarmee de wijzerplaat, de caseback en de kroon van het horloge zijn gesigneerd lijkt namelijk direct afgeleid van het wapen van een andere echt historische koning, namelijk Koning Alfons V van Aragon (1396 – 1458). En wie weet maakte zijn Opa Alfons III wel zonnewijzers in zijn vrije tijd. Die lopen overigens wèl altijd op tijd! En vroegah was alles betah!
Waar komt dit horloge vandaan?
Als het om het bepalen van de herkomst en fabrikant van een horloge gaat wordt natuurlijk eerst de Mikrolisk database geconsulteerd. Dat levert een ietwat verwarrende, want uit meerdere fabrikanten samengestelde lijst op:
Wanneer er verder wordt gezocht op Google, met de zoektermen Oberon watchbrand history, gaat tegenwoordig als eerste respons de Google AI machine zich er mee bemoeien. Dat levert in dit geval overigens wel wat zinnig en bruikbaar ogende informatie op, die aansluit bij de Mikrolisk info. Zolang AI voor mij mogelijk bruikbare informatie ophoest, heb ik geen probleem met AI, dus die info geef ik hier dan ook maar even weer.
Google’s zoekmachine AI-overzicht
The Oberon Watch Company was a Swiss watch manufacturer founded by Erwin Rudolf in Wolfwil, Switzerland, and registered on March 15, 1951. [1, 2]
History and Operations
- Active Years: The company operated primarily between 1955 and 1975, focusing on affordable mechanical timepieces. [1]
- Evolution: It traded under names including Rudolf & Cie and Oberon Watch SA. [1]
- Movements: Oberon produced its own mechanical movements—such as hand-wind 17- and 21-jewel calibers—and supplied them to other Swiss brands. [1]
- Alternative Parts: Certain models used bought-in ébauches (unfinished movements) like the EB 1553/1554 from Bettlach, while chronograph variants utilized Valjoux 7734 movements. [1]
- Associated Labels: The company was tied to several generic Swiss watch labels and secondary brand names . [1, 2]
- Closure: The firm saw limited collector interest in later decades and was officially removed from the Swiss Commercial Register on August 7, 2002. [1]
De genoemde kalibers in het bovenstaande door Google gegenereerde overzichtje komen echter niet zo overeen met het uurwerk dat zich in mijn Red Baron bevindt. Google AI noemt ‘in house’ kalibers, waarvan elders Ranfft DB laat zien dat het gaat om een penanker uurwerk.
https://ranfft.org/manufacturer/225-Oberon
Ik laat hier ook even de originele, veel duidelijker ‘pink page’ zien uit de originele oude RANFFT database.
Het daarna genoemde kaliber Ebauche Bettlach EB 1553/1554 is ook een penanker
en de Valjoux 7734 is een Chrono uurwerk.
In mijn Oberon exemplaar zit echter een heel ander en t.o.v. de genoemde simpele penanker werkjes veel mooier kaliber, ook qua ontwerp, namelijk een degelijke en in goede werkende staat verkerende A. Schild AS 2066 automaat.
Links: Het AS 2066 uurwerk, hier in de nog niet schoongemaakte kast, zoals ik die van de leverancier binnen kreeg. Rechts: de originele roze data sheet van Dr. Roland Ranfft RIP, waarvan ik, toen de database wegens overlijden van de wijze Doctor offline ging, de pagina’s lokaal (op mijn eigen schijven) heb kunnen downloaden vanaf de onmisbare Archive.org site (the Way Back Machine).
De aanbieding van Google AI om voor mij verder te zoeken op: Specific vintage models (like jump-hour or digital variants) en op Movement specifications laat ik verder links liggen en ik ga een volgende zoekronde inzetten met behulp van twee foto’s van mijn exemplaar. Ik upload die foto’s in Google Lens.
De wijzerplaat- en de achterzijde van het Oberon horloge met de inmiddels schoongemaakte / opgeknapte kast.
De vraag aan Google Lens was eenvoudig:
Wat kun je me vertellen over de herkomst en fabrikant van dit horloge?
Het systeem gaf me de hieronder volgende info terug, met genoeg bevestiging in relatie tot Mikrolisk om verder te kunnen zoeken m.b.v. de in Windows 11 ingebouwde AI assistent Copilot.
Google Lens aan het woord:
Gezien de aanduidingen op de kastdeksel (“Swiss Made” en “Incabloc”) en de specifieke stijl van het logo, is dit horloge geproduceerd door de Zwitserse fabrikant Erwin Rudolf / Rudolf & Cie., die later officieel opging in Oberon Watch SA. [1, 2]
Hoewel de Mikrolisk-database inderdaad meerdere vermeldingen voor de naam ‘Oberon’ toont (waaronder enkele niet-Zwitserse handelsnamen), hoort dit specifieke heraldische logo en de bijbehorende Zwitserse productie bij deze specifieke fabrikant. [1, 2]
Tot zover Google Lens.
Ok, dat wist ik dus al, maar mijn twijfel werd nog niet weggenomen omdat het horloge alleen dit ‘heraldische’ logo laat zien (links) en Mikrolisk komt met dit vignet (rechts):
Een zoekactie op het Grote Wijde Web leverde na eindeloos plaatjes kijken dit fotootje op van een aangeboden exemplaar op e-Bay, waar op de achterkant zowel het wapentje als de naam Oberon in een ovaal stonden afgebeeld. Bingo! Daarmee is de juiste fabrikant bepaald.
De volgende vraag werd gesteld aan Copilot:
Wat kun je me vertellen over de Zwitserse horlogefabrikant of het horlogemerk Oberon?
Copilot kwam met een vrij uitgebreid antwoord. Dat bevatte deels dezelfde informatie waar ik inmiddels al over beschikte uit andere (internet) bronnen. Er zaten echter geen tegenstrijdigheden in wat eerder de Google AI assistent en Google Lens me op mijn vragen teruggaven. Ik ga er voorlopig dus maar even vanuit dat de info van een bruikbare betrouwbaarheid is.
Copilot aan het woord:
Geschiedenis van de Fabrikant
- Oprichting: Het merk Oberon werd officieel in Zwitserland geregistreerd op 15 maart 1951 door Erwin Rudolf in het dorpje Wolfwil (kanton Solothurn). [1, 2]
- Ontwikkeling: Het bedrijf opereerde onder verschillende namen naarmate het groeide, waaronder Rudolf & Cie. en uiteindelijk Oberon Watch SA. In de latere jaren verhuisde de onderneming naar de nabijgelegen stad Solothurn. [1, 2]
- Gouden Jaren: De piek van de productie lag tussen 1955 en 1975. Oberon was destijds een typische Zwitserse “Établisseur”. Dit betekent dat zij betrouwbare, betaalbare mechanische uurwerken inkochten van grotere Zwitserse ebauche-fabrieken (zoals AS of ETA) en deze assembleerden in eigen kasten met een eigen ontwerp. [3]
- Sluiting: Zoals honderden andere traditionele Zwitserse horologemerken overleefde Oberon de zogeheten “kwartscrisis” (de opkomst van goedkope batterijhorloges uit Azië in de jaren 70 en 80) uiteindelijk niet. Het bedrijf ging in 2001 in liquidatie en werd in 2002 definitief uit het Zwitserse handelsregister geschrapt. [2]
Kenmerken van Oberon Horloges uit deze Periode
- Het Logo: Het schild-embleem op de achterkant (vaak met een gestileerde ridderhelm of griffioen erboven) werd gebruikt om de horloges een luxere, traditionele Zwitserse uitstraling te geven.
- Incabloc: De vermelding Incabloc verwijst naar het gepatenteerde Zwitserse schoksysteem dat de kwetsbare assen van het balanswiel in het uurwerk beschermt tegen vallen of stoten. Dit was destijds een belangrijk kwaliteitskenmerk.
- Modellen: Naast klassieke dresswatches en dit type robuuste sportmodellen, stond Oberon in de late jaren 60 en begin jaren 70 ook bekend om hun mechanische “Jump Hour”-horloges (waarbij de tijd digitaal via schijfjes werd afgelezen) en duikhonloges die waterdicht waren tot 5 of 10 atmosfeer. [2, 4]
Tegenwoordig is Oberon een geliefd merk onder verzamelaars van ‘betaalbare vintage’ horloges, omdat ze de typische, eigenzinnige Zwitserse designesthetiek van de jaren 60 en 70 bieden zonder het prijskaartje van de bekendere topmerken.
Aldus Copilot.
Met deze, voor een flink deel bevestigende info, kon ik tevreden zijn. Ook de meegegeven links vond ik nuttig, dus ik besloot die in dit verslag te laten staan. Voor de liefhebbers.
Copilot sloot voor mij deze ronde af met de vraag:
“ Wilt u dat ik probeer te achterhalen welk specifiek uurwerk (kaliber) er vermoedelijk in dit horloge zit, of bent u benieuwd naar tips voor het schoonmaken en restaureren van de horlogekast? ”
Ik besloot door te gaan m.b.t. info over het uurwerk. Aan extra info over het schoonmaken en restaureren had ik niet zo’n behoefte, dus dat heb ik laten liggen.
Copilot ging daarna braaf door met het oplepelen van data over, zoals gevraagd, het uurwerk en de daarmee samenhangende datering. Het is een uitgebreid verhaal met nogal wat herhalingen en ik heb daarom hier en daar wat aangepast en ingekort, maar verder geef ik het toch (vrijwel) in het geheel weer, dat kan in dit geval net zo goed als dat ik het zelf allemaal ga opschrijven.
De illustrerende foto’s zijn wèl van mijzelf.
Daarom nu:
Copilot weer aan het woord:
Op basis van zowel het uurwerk als de specifieke stijl van de wijzerplaat en de horlogekast, is dit Oberon horloge geproduceerd tussen 1971 en 1975.
De datering is te herleiden aan de hand van een combinatie van technische en visuele kenmerken:
1. Het Uurwerk (A. Schild AS 2066)
Het automatische AS 2066 kaliber is door A. Schild geproduceerd in de periode 1969 tot 1978. Dit uurwerk biedt een snelverzet (quickset) voor zowel de dag als de datum. Het tikgetal is 21.600 (aantal trillingen per uur). Omdat kleinere merken zoals Oberon de zgn. ebauche uurwerken direct inkochten, sluit dit de vroege jaren 60 definitief uit. [1, 2]
2. De Wijzerplaat (Typisch jaren '70 “Funky” design)
- Kleurverloop (Gradiënt): De dieprode “sunburst” wijzerplaat die van het midden naar de buitenrand overgaat in donkere/zwarte tinten (ook wel dégradé of rokerige wijzerplaat genoemd) was dé ultieme trend in de vroege jaren 70. Merken als Ricoh, Citizen en Zodiac pasten dit in die exacte jaren massaal toe op hun sportievere modellen. [3]
- Dikke, Chunky Indexen: De opgelegde, driedimensionale zilveren urenstrepen (indexen) met witte strepen in het midden zijn karakteristiek voor de designtaal van rond 1972-1974.
- Horizontale Dag/Datum: De weergave van de dag en datum op de 3-uurs positie in een dik metalen venster past perfect binnen deze tijdsgeest.
Opmerking van Lexaf: de datum èn de dag aanduiding (in de ingestelde taal) verspringen op dit horloge beiden tegelijk om exact twaalf uur. Dit in tegenstelling tot veel, met name Japanse horloges uit die periode, zoals de Seiko 5 serie, waar het verspringen van de dag twee tot 3 uur achterloopt. De datum gaat ook daar, als alles goed is afgeregeld netjes om 12.00 (24.00) uur een stapje verder, maar de dag aanduiding volgt pas ergens rond 02.30 waarbij dan ook nog eens langzaam de twee talen voorbijkomen waarmee de dag schijf is uitgevoerd. Nóg een aardigheid bij dit horloge: de dag aanduiding staat bij mij ingesteld op Engels maar de andere taal op de dag schijf is in, voor zover ik dat kan beoordelen, Arabisch schrift. Mogelijk is dit horloge dus voor de Arabische markt gemaakt. Hoe het ding dan uiteindelijk in Zweden, van waaruit ik het heb gekocht, terecht is gekomen is waarschijnlijk een mooi verhaal waard, maar zal wel eeuwig een raadsel blijven.
3. De Horlogekast en Band
- Cushion Case: De dikke roestvrijstalen kast heeft een zogenaamde kussenvorm (cushion case) met verborgen bandaanzet (lugs). Deze voor die tijd kenmerkende, maar moderne, robuuste vormen domineerden de horlogewereld tussen 1970 en 1975, vlak voordat de kwartshorloges de markt overnamen en kasten weer platter en strakker werden.
- Geïntegreerde Schakelband: De stalen band sluit naadloos aan op de dikte van de kast, wat eveneens een typisch designkenmerk is uit de vroege jaren 70.
Opmerking van Lexaf: dit laatste geldt niet voor mijn exemplaar. De stalen bracelet die op het horloge was gemonteerd was een slecht passend, niet origineel exemplaar, afkomstig van een Japans Ricoh horloge. Dit bandje is verwijderd en vervangen door een nieuw massieve rubber band met rood stikwerk, dat naar mijn mening en smaak bij het horloge past alsof het ervoor gemaakt is.
Links: De stalen, niet originele Rico bracelet op het horloge in de staat waarin ik het kreeg, met sterk vervuide band en kast en een flink bekrast hardlex glas. Rechts: de nieuwe soepel massief rubberen band met – ongebruikelijk voor rubber banden – rood stikwerk.
Over het glaasje is nog het volgende te vertellen: hardlex (kunststof) glas is bijna net zo hard als mineraal glas en daarbij ook nog eens zeer taai. Een beschadigd glas van dit materiaal is zonder speciaal gereedschap en polijstmedium (dat ik dus niet heb) niet goed te polijsten. Ik heb het daarom vervangen door een eveneens licht gebold acryl plexiglas. Dat vereiste nog wel wat pas en meetwerk. De bevestiging van het glas is namelijk niet zoals gebruikelijk. Normaal wordt zo’n glaasje ingeklemd, of ingeperst als het een spanring heeft, in de sponning van de kast. Hier niet. Dit horloge heeft een verwijderbare smalle bezel om en over het glas heen. Het glaasje wordt los in de sponning op een pakking ring gelegd en dan wordt de stalen bezel er overheen geperst. Het glaasje zit dan (waterdicht?) klem tussen kast en bezel.
Nog een aardig detail: een gesigneerde kroon. Altijd een leuk extraatje bij een mooi gebouwd horloge.
Conclusie (van Copilot) **:
** Dit exemplaar is een prachtig, kernachtig voorbeeld van de Zwitserse mechanische horloge-industrie uit circa 1973, vlak voor het hoogtepunt van de kwartscrisis.
Voor het overige kan ik alleen maar instemmen met wat AI voor me opgeduikeld heeft en is, ondanks de vaak terechte kritiek op de onnauwkeurigheid en de onbetrouwbaarheid van de informatie die veel AI systemen ophoesten, in dit geval de hulp van Google AI, Google Lens en Copilot heel nuttig en behulpzaam gebleken. Daarbij wel in aanmerking genomen dat ik kritisch heb gekeken naar die info, de inhoudelijke gegevens heb gecontroleerd met andere bronnen en zelf het nodige editing werk heb verricht. Maar ik ga er niet om jokken dat ik om dit verhaal te completeren die AI systemen heb ingezet.
In dit geval kan ik alleen maar tevreden zijn over het resultaat van de uit de mens (ik) met machine (AI) ontstane samenwerking.
Rest mij nog wat foto’s te plaatsen van dit voor mij qua stijl en design wat ongebruikelijke horloge. Meestal zoek ik voor mijn collectie naar de stijl van zo’n 10 tot 30 jaar eerder dan medio jaren 70. Maar dit voor mijn doen nogal moderne horloge beschouw ik desondanks toch als een van de mooiere aanwinsten van de laatste tijd.
Ik hoop dat jullie, lieve HF vrienden, net zo veel plezier hebben in het lezen en bekijken van dit verhaaltje als ik had met het schrijven ervan.
En daarna: voor nu – alweer na middernacht - welterusten en later weer op naar een volgend avontuur.
Lex
