Radium ☢ (veiligheid, detectie enz.)

Mijn collega’s kwamen enkele jaren geleden 6 van deze tegels tegen in de kringloopwinkel. Er zijn er veel uitgegeven. Ze hebben al deze “bronnen” maar gekocht. De medewerkers wisten van niets.

4 likes

Die heb ik ook nog liggen. Vrij recent gekocht zelfs.

4 likes

7 likes

Wat een fantastisch topic, heb alles met veel plezier gelezen en ook een meter aangeschaft.
Dank voor de kennis.

3 likes

Vandaag weer een horloge binnengekomen om op te knappen maar deze gaat voorlopig maar in het blikken bewaar doosje.
Gemeten op het gesloten glas 12.50 uSv/h

Zou dat enkel van de kruimelige minutenwijzer komen? of heeft de “vezelige” rand hier ook mee te maken? en wat zou dit zijn? lijkt op glasvezel, als het maar niet iets anders geks is?

Iemand bekend met dit spul?

2 likes

Ik wil je dringend adviseren dat

maar achterwege te laten…

Ik ben bang dat de radiumverf overal verdeeld zit.

3 likes

Brrrr
Laat 'm in gezondheidsnaam dicht.

2 likes

Dialite… klinkt als Dial Lite. Dat hele middenstuk op de wijzerplaat zal wel radium zijn. En dat vezelige op het zwart, aangetaste lak.

4 likes

De doos van Pandora… brrr

1 like

Geen zorgen hij zit al in de metalen doos, en jammer maar geen service of controle om te zien wat voor uurwerk er inzit.
Ik vond deze alleen wel heel erg hard gaan terwijl ik dat eigenlijk van deze niet had verwacht.
Zo zie je maar dat de check met de radiummeter toch altijd moet bij een nieuwe binnenkomer.

3 likes

Meen je dat?

Deze schreeuwt mijns inziens Radium in de Gloria! :rofl:

Ik vind juist van die horloges die geen bruine verkleuring én geen Radium Burn aan wijzers en indexen/plaat vertonen, maar die wél uitschieters tonen op de meter lastig in te schatten. Meten is weten, dat blijft het mantra.

2 likes

reactie op UV kan ook helpen

Maar dat kan ook Tritium zijn.

nee, radium heeft een veel kortere afterglow dan zinksulfide tritium

Nah, ik ga daar niet meer vanuit, genoeg Tritium (redone met Tritium pigment) die hetzelfde resultaat geven. Meten is weten, dat biedt meer zekerheid.

2 likes

dat ontken ik ook nergens

maar je kunt wel degelijk een verschil zien in de manier waarop radium en tritium reageren op UV. Geeft dat 100% zekerheid? Nee, natuurlijk niet. Maar het geeft wel degelijk informatie. Net zoals de kleur en de structuur van de lume dat doen.

1 like

Het is de enige zekerheid, tritium is weliswaar radioactief maar uitsluitend met speciale apparatuur te meten.

Radiumverf detecteren kan al met een AliExpress GM teller van nog geen €50 dus waarom twijfelachtige methoden met UV licht gebruiken voor zo iets gevaarlijks als radiumverf.

3 likes

Misschien handig om wat zaken te nuanceren. Als wíj het over Tritium hebben, dan spreken we over de lume, het pigment. Wat vertelt een goede UV-lamp je over vintage lume? Het is slechts een indicator, waar sommige vintageliefhebbers (te)veel waarde aan hechten. Het is wel handig om wat verschillen en overeenkomsten tussen Radium en Tritium icm uv-licht te weten.

Wie wel eens met een UV-zaklamp over een verzameling vintage horloges schijnt, ziet soms interessante verschillen. De ene set wijzers licht direct op, de andere reageert nauwelijks en sommige lume lijkt na het uitschakelen van de lamp nog even na te gloeien.

Wat vertelt die reactie ons eigenlijk over de conditie, echtheid en geschiedenis van de lume?

Het korte antwoord: UV-licht is een waardevol hulpmiddel, maar geen sluitend bewijs.

Eerst even over tritium en het pigment

tritium is weliswaar radioactief maar uitsluitend met speciale apparatuur te meten

Klopt. Maar waar het mij om ging, is dat UV-licht óók het fosforpigment in oude tritiumlume kan laten oplichten.

Tritium zelf is niet het materiaal dat we onder de UV-lamp zien fluoresceren. Het is de radioactieve bron die vroeger continu energie leverde aan het fosforpigment, meestal op basis van zinksulfide. Dát pigment zette die energie om in zichtbaar licht.

Je kunt het enigszins vergelijken met een miniatuur-scintillator: vroeger werd het pigment continu aangeslagen door de bèta-straling van het tritium, terwijl je het nu van buitenaf met UV-fotonen stimuleert.

De halfwaardetijd van tritium bedraagt ongeveer 12,3 jaar. Dat lees je in deze draad vaker. Na enkele halfwaardetijden is het grootste deel van de oorspronkelijke activiteit verdwenen. De interne stralingsbron is dus sterk verzwakt, waardoor het horloge in het donker niet of nauwelijks meer oplicht.

Het fosforpigment kan echter nog steeds op UV-licht reageren. Zolang het materiaal niet te sterk is aangetast door langdurige stralingsschade, kan zo’n oud wijzerplaatje onder een blacklight dus een soort tweede leven krijgen. :man_dancing:t3:

Radium versus tritium

Ook bij radiumlume kan UV-licht een reactie veroorzaken, maar de uitkomst verschilt sterk per horloge.

Radium was veel actiever dan tritium en werd jarenlang gebruikt als interne lichtbron. Daardoor kan het fosforpigment in radiumlume door langdurige stralingsschade zijn aangetast. Sommige oude radiumplots reageren daarom nauwelijks meer op UV, terwijl andere nog wel fluoresceren.

Bij tritiumlume zien we vaak nog een duidelijke UV-reactie, ook wanneer het horloge in het donker volledig is uitgedoofd.

Maar let op: de sterkte van de UV-reactie vertelt je niet rechtstreeks hoeveel radioactiviteit er nog aanwezig is. Het gaat om de reactie van het pigment, niet om een directe meting van het tritium of radium.

Fluorescentie is niet hetzelfde als nagloeien

Dit onderscheid is belangrijk.

  • Fluorescentie: het pigment licht op zolang het door UV-licht wordt aangestraald. Zodra je de lamp uitzet, stopt die reactie vrijwel direct.
  • Fosforescentie: het materiaal blijft na het uitschakelen van de lichtbron nog enige tijd licht afgeven.

Veel moderne lume, zoals LumiNova en Super-LumiNova, is ontworpen om licht op te slaan en daarna langdurig na te gloeien.

Oude radium- en tritiumlume vertonen doorgaans weinig tot geen langdurige nagloed, al zijn er uitzonderingen en verschillen tussen materialen en perioden. En waarschijnlijk ook tussen medewerkers of leveranciers die het aanbrachten. De vraag is alleen in hoeverre het pigment, de lume, origineel en (on)aangetast is.

Een sterke, langdurige nagloed kan dus een aanwijzing zijn voor modernere lume of een restauratie, maar ook dat is geen absoluut bewijs.

Wat vertelt UV-licht je in de praktijk?

1. Verschillen tussen wijzers en wijzerplaat

Wanneer de wijzers en uurmarkeringen onder UV-licht heel verschillend reageren, kan dat een aanwijzing zijn dat ze niet dezelfde samenstelling of geschiedenis hebben.

Dat hoeft niet automatisch te betekenen dat er iets mis is. Wijzers en wijzerplaten werden vaak door verschillende leveranciers gemaakt en kunnen ook origineel al anders reageren.

2. Mogelijke relume of restauratie

Een opvallend felle, langdurige nagloed kan wijzen op moderne lume die later is aangebracht.

Maar een goede restauratie met pigment dat qua samenstelling en uitstraling dicht bij het origineel ligt, kan de UV-test ook minder duidelijk maken.

3. Aanbrengfouten en materiaalverschillen

UV-licht kan verschillen in lume, lak, lijmresten en andere materialen zichtbaar maken die onder normaal licht nauwelijks opvallen.

Het kan helpen om slordige restauraties of afwijkende markeringen te ontdekken, maar ook hier geldt: je moet de waarneming combineren met een inspectie onder de loupe.

De UV-lamp zelf maakt verschil

Een lamp van 365 nm is doorgaans een goede keuze voor dit soort onderzoek. Die geeft minder zichtbaar violet licht dan de veelgebruikte 395 nm-lampjes, waardoor je de fluorescentie beter kunt beoordelen.

De reactie hangt echter ook af van de gebruikte pigmenten en hun samenstelling. Niet iedere vintage lume reageert op dezelfde golflengte even sterk.

UV-C-lampen zijn hiervoor niet nodig en moet je vermijden: die kunnen schadelijk zijn voor ogen en huid.

Waarom het slechts een indicator blijft

De reactie onder UV-licht wordt beïnvloed door meerdere factoren:

  • De oorspronkelijke samenstelling van het pigment.
  • De mate van veroudering en stralingsschade.
  • De gebruikte UV-golflengte.
  • Eventuele restauraties of vervangende onderdelen.
  • De omstandigheden waaronder het horloge is bewaard.

Een lume die nauwelijks reageert, hoeft dus niet beschadigd of niet-origineel te zijn. En een lume die opvallend fel oplicht, is niet automatisch opnieuw aangebracht.

Een UV-lamp is een bijzonder handig hulpmiddel bij het beoordelen van vintage horloges, met name in het hogere segment van de populairste modellen, waar het meeste te verliezen valt als koper. Je kunt verschillen tussen wijzers en wijzerplaat ontdekken, mogelijke restauraties signaleren en meer leren over de gebruikte materialen. Bij twijfel schakel je een expert in, zou ik zeggen. Bij Royce heb ik hier wat minder last van. :sweat_smile:

De UV-test vertelt niet zelfstandig het hele verhaal. Combineer de reactie altijd met de leeftijd en referentie van het horloge, de wijzerplaatopdruk, de structuur en kleur van de lume en een goede inspectie onder de loupe.

Soms is het voor ons gewoon mooi om te zien hoe een oud wijzerplaatje, die in normaal daglicht niet oplaadt, onder een blacklight nog even tot leven komt. Je ziet dat op GTG’s regelmatig gebeuren. Oeeh & Aaaaah! :sunglasses:

16 likes

Hartelijk dank voor deze uitgebreide uitleg @Cav Dennis! Goed om krachten te bundelen qua kennis.

1 like

Met @Watchstick_81 was ik al in de materie gedoken, omdat er veel onduidelijkheid over is als je ervaringsdeskundigen raadpleegt.

2 likes