Ik zie dat de topic inmiddels is verplaatst naar de rubriek Techniek & Reviews, terecht natuurlijk, maar gezien het toegankelijke karakter vond ik de rubriek Algemene Horlogepraat niet ongepast, maar ik snap de verhuizing.
Bonusweetje, ooit al eens genoemd op HF: het quartz stemvorkje in de Bulova die met 262 kHz vibreert heeft niet twee maar drie uiteinden. Nog niet genoemd op HF: het werkingsprincipe is al lang geleden door Bulova-eigenaar Citizen gepatenteerd (in 2000), maar uiteindelijk alleen in Bulovas toegepast na de overname van Bulova in 2008. De drie uiteinden vibreren ook anders: torsioneel, dus draaiend in plaats van alleen heen en weer. En de cut is een andere hoek. Het meest recente 262 kHz patent (ingediend 2013, toegekend 2017) staat gewoon op naam van Citizen, maar Bulova mag commercieel gezien met de eer strijken.
Kortom, er gaat zeer veel schuil achter een (snel of langzaam) tikkende secondenwijzer. De benaming quartz is slechts het topje van de spreekwoordelijke ijsberg.
7 likes
Heel interessant! Bedankt voor deze goede uitleg. Ik ga dit topic volgen.
Ziek of niet ,ik vind het een rete interessant verhaal , dank hiervoor
1 like
Ook leuk om de oplossingen te zien toen men de stappenmotor nog niet zo klein kreeg. Vibrerende onderdelen met indexwiel, kwarts gestuurde balans, kwarts gestuurd anker…
Zwarte magie is het, meer niet 
Mooi stuk. Te veel om nu met aandacht te lezen maar zoals een wijs man ooit zei: “I’ll be back”
Ik ben blij te horen dat mensen het interessant vinden. Ik leun toch even op AI voor de etymologie van “ziel” (niet te verwarren met het Duitse Ziel = doel):
"Het Nederlandse woord ziel stamt via het Middelnederlandse siele af van het Germaanse saiwalō, met wortels in het Gotische saiwala. De exacte oorsprong is onzeker, maar vaak wordt een verband gelegd met adem(ing), lucht of wind, vergelijkbaar met Griekse en Latijnse termen voor ziel.
Hier zijn de belangrijkste theorieën over de etymologie:
- Adem/Lucht-theorie: Veel talen associëren de ziel met adem (Latijn: anima, spiritus). De theorie is dat ziel oorspronkelijk “levensadem” betekende.
- “Zee”-theorie (Grimm): Een oudere theorie zoekt een verband met het Germaanse woord voor zee of meer (saiwa). De gedachte hierachter was dat zielen voor de geboorte en na de dood in meren verbleven.
- Verband met zuchten: Een andere theorie stelt dat het verwant is aan het Oudgermaanse *sīganą (zuchten, tochten), wat duidt op de laatste ademtocht, aldus Taaldacht.
Verwante woorden
- Oudengels: sáwol.
- Duits: Seele.
- Gotisch: saiwala.
De term kreeg zijn specifieke spirituele betekenis pas bij de kerstening van de Germaanse volkeren."
Als ik het heb over de ziel van quartz bedoel ik dus wat quartz ‘tot leven wekt’, of zoals de Engelsen zeggen “what makes it tick”. Geen veer en escapement, maar een (soms oplaadbare) batterij en een kwartskristal en allerlei componenten die in mijn beleving dus ook hartstikke mechanisch zijn, mits je inzoomt en mentaal de tijd vertraagt.
Ja, er waren in het begin heel creatieve oplossingen, voordat de standaardoplossing met 32 kHz en stappenmotor gemeengoed werd. Daarom is het zo’n leuk onderwerp waar je je oneindig in kunt verdiepen in allerlei richtingen. Veel chique Zwitserse merken lieten zich in de begintijd ook in met quartz, ondanks de verhalen over weerstand en de quartz crisis/revolutie. En mensen kennen natuurlijk de Rolex Oysterquartz, die in tegenstelling tot wat vele bronnen beweren hoogstwaarschijnlijk GEEN analoge temperatuurcompensatie had. Maar met zorgvuldige fabricatie en selectie van onderdelen kun je de 5 seconden afwijking per maand benaderen. En wat is dan die analoge temperatuurcompensatie? Sommige vroege quartz horloges van Citizen en Seiko hadden een thermovariabele condensator waarvan de waarde (capaciteit) op de gewenste wijze varieerde met de temperatuur, en zo kon men ook 5 en zelfs 1 seconde per maand afwijking realiseren in de jaren 70 met een simpel XY-cut quartz stemvorkje.
6 likes
En wat ik nog niet specifiek heb genoemd, het kwarts in quartz horloges is synthetische kwarts, gemaakt in een laboratorium, en daardoor met bijna geen ‘foutjes’ in de structuur, waardoor de eigenschappen stabieler en voorspelbaarder zijn. Hier een korte video in het Engels over synthetische kwarts. Niet alleen je saffierglas komt dus uit een lab, maar ook je quartz oscillator. Grote merken maken zelfs hun eigen kwarts voor de horloges. En voor dure HAQ horloges wordt de quartz zelfs ge-‘pre-aged’, zodat de eigenschappen zich als het ware ‘zetten’ en minder veranderen door de jaren. Mocht dat toch gebeuren, dan zijn de digtale correctiewaarden door de fabrikant achteraf te corrigeren. Soms zelfs zonder de kast open te maken. Citizen heeft bijvoorbeeld al decennia patenten om de spoel van de stappenmotor in het horloge te gebruiken als ‘antenne’ (inductie via een magnetisch veld), om de digitale correctiewaarden aan te passen, en er is ook een recent patent om het zonnepaneeltje van Eco-Drive te gebruiken als ontvanger van een correctiesignaal (een speciaal lichtsignaal dus), dat wordt hoogstwaarschijnlijk gebruikt in Cal. 0100.
Hieruit blijkt ook weer dat moderne quartz horloges stiekem complexe computers zijn, maar met wijzers in plaats van een LCD/LED display. Nu doet een smartwatch daar weer een schepje bovenop, maar eigenlijk zijn de top quartz horloges al sinds de jaren 80 kleine computertjes, en sinds de jaren 2000 al helemaal toen er radiografisch gestuurde horloges met meerdere wijzers kwamen. Grappig genoeg kun je het radiosignaal van zo’n atoomklok-tijdsignaal-zendmast nabootsen met je smartphone en een speciale app. Nu volgt een technische uitleg van hoe dat werkt, die ik ooit in het Engels heb geformuleerd maar voor het gemak even door een machine heb laten vertalen:
Het geluid zelf (luchttrillingen) dat uit de speakers van de telefoon komt is niet relevant. Het is het audiosignaal, de elektrische stroom in de draad naar de luidspreker (en in de spreekspoel van de luidspreker), of de stroom in de draad van aangesloten hoofdtelefoons, die een magnetisch veld rond de draad genereert. Het is de derde harmonische van de 20 kHz elektromagnetische golf (60 kHz) die zich vanuit de draad/geleider voortplant, of in het geval van het Duitse 77,5 kHz-signaal, wellicht de vijfde harmonische van 15,5 kHz, die door de antenne in het horloge kan worden ontvangen. Dit magnetische veld wordt altijd gecreëerd door de stroom in de bedrading naar/in de luidspreker (en in een luidspreker met een spreekspoel werkt dit magnetische veld samen met een magneet, waardoor de conus beweegt en trillingen in de lucht creëert die wij als geluid waarnemen). Harmonischen kunnen ‘natuurlijk’ voorkomen, bijvoorbeeld wanneer je een gitaarsnaar aanslaat: de snaar trilt met de grondfrequentie en verschillende harmonischen, of boventonen. De specifieke samenstelling van de boventonen bepaalt de klankkleur van een muziekinstrument (en onze stem). In dit geval zijn het echter de (oneven) harmonischen die de blokgolf vormen die door de DAC (digitaal-naar-analoog-omzetter) wordt gegenereerd.
Dat gezegd hebbende, het gros van de quartz horloges die verkocht worden zijn gewoon nog vrij simpel (op de digital count adjustment aka digital frequency control na) en de secondenwijzer, minutenwijzer en urenwijzer en eventuele dag/datum staan gewoon in verbinding met radartjes. Dat zoiets voor een paar euro per stuk gemaakt kan worden (kostprijs) is een klein wonder, maar het helpt als je er honderdduizenden of zelfs miljoenen van maakt.
10 likes
Geweldig onderwerp, waar je echt voor gaat zitten. Hoop nog veel meer hierover te lezen, erg leerzaam!
Vind je het erg als het nog een keer lees?
Want dit is wel heel veel informatie voor een leek.
Beterschap!!
1 like
zie hem nu pas …ziel moest het zijn
1 like
Ik weet het, het is veel informatie, maar zoals de Engelsen zeggen: this is barely scratching the surface. Ik kan eigenlijk niet dieper gaan zonder het heel technisch te maken, met name op het gebied van temperatuurcompensatie, dus hier laat ik het even bij. Er is altijd de optie om vragen te stellen en ik kan op verzoek verwijzen naar discussies op Engelstalige fora. Mijn insteek was vooral om mensen nieuwsgierig te maken, waarna ze vervolgens zichzelf naar behoefte kunnen verdiepen in bepaalde deelonderwerpen. Op Watchuseek in het HAQ gedeelte staan veel threads waaraan ik heb bijgedragen. Dat is niet zo fraai geëindigd, ik ben permanent gebanned, dat had ermee te maken dat de discussie een beetje verharde, en dat een administrator draconisch ging doen, en toen heb ik ‘suicide by moderator’ gepleegd, dus een ban afgedwongen. Hier wil ik het gezellig houden haha. Neemt niet weg dat ik pagina’s vol heb geschreven op Watchuseek, maar allemaal in het Engels en ook met citaten uit patenten, dus veel te technisch voor de meeste geïnteresseerden, zelfs daar tussen het hardcore volk. Hopelijk heb ik voor de HF-bezoekers in ieder geval een nieuw licht kunnen werpen op quartz, en waar nodig kan ik nog enkele dingen verder toelichten of duiden.
Dus nu…
5 likes
Ik snap het, ik heb ze die quartz, maar niet:
Dat zoiets voor een paar euro per stuk gemaakt kan worden (kostprijs) is een klein wonder, maar het helpt als je er honderdduizenden of zelfs miljoenen van maakt.
Kijk dit wil je toch, de Mosaba:
En
Dat miyota voorbeeld, tja werkt niet voor mij.
1 like
Een quartz gestuurd stemvork horloge had Bulova ook, een doorontwikkeling van hun bestaande Accutron.
En het kon nog veel bonter in de beginjaren, zoals dit met de hand gesoldeerde apparaat, de Ultra-Quartz van Longines:
Al eens aangekaart door @MartijnV: Kan het vreemder? De Longines Ultra Quartz - Vintage Horlogeforum - Horlogeforum.nl - het forum voor liefhebbers van horloges
3 likes
Ik vind het ook wel leuk dat kwarts kristallen in de begintijd uit b.v. de jungle van Brazilië werrden gewonen, en handmatig afgesteld werden door toevoeging van edele metalen (zoiets, ooit ergens gelezen). Nog niet kunstmatig verouderd. Mijn vroege Hamilton/Pulsar led had nog geen trimmer voor de grove afstelling, die is in latere modellen wel toegevoegd omdat ze er bij Pulsar achter kwamen dat die kwarts kristallen van natuurlijke afkomst toch niet zo stabiel waren.
Jean d’eve had toch ook een automatische quartz in de jaren 60 of zoiets, dan hoeven. ze allemaal niet meer te springen.
Weet je ook hoe die werkt…??
Als quartz liefhebber vind ik dit interessant om te lezen! 
Dankjewel, ik ga dit volgen!
1 like
Ik denk dat je dit bedoelt, was een soortgelijk systeem als Seiko’s AGS (later Kinetic): Jean d’Eve Samara: The First Automatic Quartz Watch - Grail Watch
In het kort: er werd bij de Jean d’Eve een veer opgewonden, die liet een kleine generator draaien, die laadde een condensator op, en die diende als spanningsbron voor het quartz uurwerk.
1 like
Helemaal waar.