Een blanco canvas.
Zo zag ik het helemaal voor me toen ik op zoek ging naar “iets erbij” naast de inmiddels redelijk uitgebalanceerde Speedmaster-collectie. Of beter gezegd: ik wilde mij juist volledig laten verrassen. Meer dan tien jaar geleden ging het precies zo met mijn Omega Speedmaster-verslaving.
Het horloge moest mij dus vinden, en niet andersom. Hoe werkt dat dan? Ik denk dat het een spontane liefde op de pols is. Soms komt iets simpelweg op je pad. En in dit geval bleek dat pad al jarenlang ongemerkt voor mij uitgestippeld te zijn.
De aanloop
Acht jaar geleden liep ik in Zürich een zijstraatje van de Bahnhofstrasse in en viel mijn oog op een vintage horlogewinkeltje. Althans, dat dacht ik. Het bleek een atelier te zijn en ik raakte spontaan aan de praat met de horlogemaker. Tijdens ons gesprek opende hij een Speedmaster met het 321-uurwerk (Lemania 2310) én een Longines met het 30CH-kaliber.
Beide uurwerken werden ongeveer in dezelfde periode ontwikkeld en hebben onder kenners een haast legendarische status bereikt. Wat mij vooral bijbleef, waren zijn lovende woorden over de Longines-uurwerken. Longines ontwikkelde en produceerde namelijk de iconische 13.33Z-, 13ZN- en 30CH-chronograafuurwerken, respectievelijk in 1913, 1936 en 1947. Patek Philippe en andere “holy trinity”-merken kwamen pas tientallen jaren later met hun eigen in-house chronograafuurwerken. Rolex gebruikte bijvoorbeeld Valjoux uurwerken.
Juist daarom is het zo opmerkelijk dat Longines deze uurwerken vrijwel exclusief voor hun eigen horloges gebruikte (en voor Wittnauer in de VS), terwijl veel andere merken afhankelijk waren van vrij verkrijgbare ébauche-uurwerken of gezamenlijke ontwikkelingstrajecten om de hoge kosten te delen. Tijdens de quartzcrisis sloeg Longines helaas een andere weg in, waardoor hun goede reputatie verloren ging.
Maar goed, die kennis had ik toen natuurlijk nog helemaal niet. Ik zag simpelweg twee oude uurwerken en een enorm enthousiaste horlogemaker. Toch was het eerste zaadje geplant.
Vorig jaar, tijdens de zomervakantie, sprak ik in Wenen af met goede vriend Thomas bij Zum Schwarzen Kameel, dat al sinds 1618 bestaat. Hij heeft daar zijn eigen tafeltje en droeg een Longines “Spillino” 30CH uit 1959 in 18-karaats geelgoud. Of het nu de zomerse sfeer was of simpelweg de charme van het horloge: het tweede zaadje werd geplant en bleef daarna nog lang rondspoken in mijn horlogebrein.
Longines “Spillino” bij Zum Schwarzen Kameel (Wenen)
Lentekriebels?
Deze maand, tijdens een goede kop koffie met bevriende verzamelaar @cristos71, kwam er van alles op tafel te liggen. Van eind jaren ’40 tot aan de kleurrijke kanonnen uit de jaren ’70 — vooral veel Omega. Ieder horloge is bijzonder door de staat, de details en vooral de eigenzinnige patina.
Mijn aandacht ging toen vooral uit naar de ultieme volgouden Constellation pie-pan-modellen. Cristos had er maar liefst drie meegebracht! Deze uitvoeringen zijn extreem zeldzaam; als je geluk hebt verschijnt er jaarlijks één te koop. Mijn verstand zei dat dit hét horloge moest zijn, maar mijn hart dacht daar anders over. De klik kwam simpelweg niet tot mijn eigen verbazing.
Misschien was het mij allemaal net iets te veel: de overvloed aan details op de wijzerplaat gecombineerd met de drukke band. Hoe tegenstrijdig het ook voelde, ik wist meteen dat deze van het verlanglijstje mocht verdwijnen. Want bij twijfel: nooit doen. Dit weet ik inmiddels van mezelf.
Terwijl ik verder kijk en allerlei horloges blijf passen, vallen termen als “extreem zeldzaam” en “slechts vier bekende exemplaren”. Ik knik vriendelijk, bewonder het horloge en leg het weer terug. Prachtig, maar niet voor mij. Niet op dit moment.
Mijn oog valt ineens op een horloge dat half uit een watch roll steekt. Dit blijkt een Longines 5966 met 30CH-uurwerk te zijn. Zonder dat ik het bewust door heb, worden er in mijn horlogebrein allerlei verbindingen gelegd: alle zaadjes van de afgelopen jaren bleken plotseling samen te komen. Ineens valt alles op zijn plek.
Natuurlijk laat het horloge zijn leeftijd duidelijk zien en dit geeft juist het karakter dat mij aanspreekt. De lichte patina van de wijzerplaat geeft het horloge bovendien een vriendelijke en tijdloze uitstraling in combinatie met de 18-karaats geelgouden kast. Met een diameter van 37,5 mm is het voor eind jaren ’40 een opvallend groot horloge, terwijl de elegant gevormde lange lugs ervoor zorgen dat het perfect staat op mijn 18 cm-polsen. Daarnaast is het een flyback-chronograaf die opvallend solide aanvoelt. Hmmm dit is wel heel gaaf opeens!
Te koop?!
“Deze is te koop als je interesse hebt” hoor ik opeens. Terwijl ik de Longines langzaam omdraai om de caseback te bekijken, worden mijn ogen groter en verschijnt er spontaan een brede glimlach op mijn gezicht. “Dit zijn mijn letters,” zei ik hardop. Cristos kijkt mij verbaasd aan, waarna ik uitleg dat dit de initialen van mijn voor- en achternaam zijn. Hoe bijzonder is dit?
Met de gedachte dat een gouden Longines in deze staat vaak stevig geprijsd is, leg ik het horloge voorzichtig terug. Vrijwel direct krijg ik een prijs te horen waar ik eigenlijk geen nee tegen kan zeggen. Toch besluit ik er eerst rustig over na te denken. Zondag zou ik erop terugkomen want dan is de Belgian Watch Fair gepland, waar ik samen met @cav naartoe ga. Ik wil ook niet te snel toeslaan; ervaring leert dat er vaak een mooiere uitvoering of een betere deal voorbij kan komen.
Vooronderzoek
Bij het horloge zit een officieel Longines Extract. Daarop staat dat deze referentie 5966 op 22 oktober 1949 werd verzonden naar de Belgische distributeur Bessire. Omdat ik online nauwelijks vergelijkbare wijzerplaten kan vinden, besluit ik contact op te nemen met enkele Longines-verzamelaars op aanraden van Thomas (die uit Wenen).
Vrij snel kreeg ik van meerdere kanten dezelfde reactie: volledig origineel en bovendien een vroege uitvoering met de zeldzame transitional wijzerplaat. Het bekende “hourglass”-logo — de gevleugelde zandloper — ontbreekt hier nog, zoals ook bij de laatste 13ZN-modellen. Persoonlijk vind ik dit mooier; het geeft meer rust op de wijzerplaat.
En daar is opnieuw die kers op de taart: niet alleen is alles volledig origineel, maar het is óók een zeer vroege uitvoering. Tot op heden heb ik online slechts één identiek exemplaar kunnen vinden. De meeste 5966’s beschikken over de latere wijzerplaat mét zandloper-logo. Daarnaast bestaan er uitvoeringen in geelgoud, roségoud en staal met verschillende wijzerplaten.
Franse kast
Er werd zelfs geopperd dat dit mogelijk een “Franse” kast zou kunnen zijn. Frankrijk had na de Tweede Wereldoorlog strenge beperkingen opgelegd op de import van goud, als onderdeel van het economisch herstel. Daarom werden stalen 5966-modellen geïmporteerd en vervolgens in Frankrijk alsnog voorzien van lokaal geproduceerde gouden kasten. Voor België lijken dergelijke maatregelen eind jaren ’40 echter niet van toepassing te zijn geweest. Daardoor is wat mij betreft de kans heel klein dat dit daadwerkelijk een Franse kast betreft. Wel blijft dit een interessant stukje geschiedenis!
De aankoop
Na een leuke beurs in België besloot ik uiteindelijk toch voor deze 5966 te gaan. Het horloge bleef voortdurend door mijn hoofd spoken en op de beurs kwam ik niets tegen dat hetzelfde gevoel opriep.
Het is een prachtige toevoeging aan de collectie. Iets totaal anders, maar tegelijkertijd voelde het direct goed zodra het om de pols zat. @cristos71 bedankt! Ook voor het donkerbruine hagedissenbandje dat ik cadeau kreeg. Ik had nog geen horloge met een 18 mm lug width, dus inmiddels zijn er extra custom bandjes onderweg.
Het blijft bijzonder om iets te kopen dat bijna tachtig jaar geleden werd aangeschaft, in de hoogtijdagen van Longines en slechts vier jaar na de Tweede Wereldoorlog, tijdens het economisch herstel van Europa. Een gouden horloge met echte toolwatch-functionaliteit — functionaliteit die destijds daadwerkelijk relevant was. Juist dat stukje mysterie maakt het horloge misschien nog wel specialer.
De details:
Laten we beginnen met de cijfertjes:
- Diameter zonder kroon: 37,4 mm
- Diameter met kroon: 39,1 mm
- Lug-to-lug: 47,2 mm
- Lug width: 18 mm
- Dikte: 11,1 mm inclusief het domed hesaliteglas
Het Longines Extract bevestigt helaas niet of alle onderdelen nog in originele staat zijn. Gelukkig zagen verschillende Longines-experts geen afwijkingen of red flags. Dit gaf uiteindelijk voor mij de doorslag en ik vertrouw volledig op hun expertise. Dit zijn mijn eigen bevindingen:
Wijzerplaat
Onder het platte hesalite glaasje oogt de wijzerplaat eerlijk en vertoont de gebruikelijke patina voor een horloge van deze leeftijd. Op de macrofoto’s lijkt alles veel rommeliger dan je met het blote oog kan zien. De laklaag van de wijzerplaat is iets verkleurd en hier en daar zijn er wat kale plekjes doorgekomen (net als bij de haarlijn van de huidige eigenaar) en dit geeft juist karakter. Afhankelijk van de lichtinval is de wijzerplaat soms bijna zilverwit. De bedrukking is nog opvallend strak.
Het blauw van de “base 1000”-tachymeter komt bij het juiste licht duidelijk naar voren. De telemeter — een schaal waarmee tijdens oorlogssituaties de afstand van bijvoorbeeld artillerievuur kon worden berekend — is in rood gedrukt. Ik vraag me serieus af wie in 1949, slechts vier jaar na de Tweede Wereldoorlog, zo’n gouden tool watch horloge als dit gekocht heeft.
De wijzers vertonen slijtage die volledig past bij de leeftijd van het horloge. In het boek Longines Wristwatches – A Collector’s Guide van Bruce Shawkey staat deze referentie 5966 afgebeeld met dezelfde wijzers, al heeft de chronograafwijzer daar een teardrop-vorm. Omdat deze een andere wijzerplaat heeft, blijft het lastig te zeggen hoe mijn Longines exact de fabriek heeft verlaten. Op basis van de macrofoto’s vermoed ik dat de chronograafwijzer ooit vervangen is, deze lijkt nieuwer.
Kast
De kast verkeert werkelijk in een fantastische staat. Er zijn kleine gebruikssporen zichtbaar, dus het is duidelijk dat dit horloge gedragen is. De prachtig vormgegeven kastpoten hebben nog hun scherpe accentlijnen; bij slecht onderhoud zouden deze vrijwel zeker zijn kapotgepolijst. Opvallend is dat er een kleine uitsparing is tussen de bovenkant van kastpoten en de kast, ook weer een mooie ontwerpkeuze.
Aan de binnenzijde van het achterdeksel (met mijn initialen erin gegraveerd) staan de referentie vermeld en tevens het Helvetia-symbool, dat duidt op de Zwitserse goudkeuring van het 18-karaats goud.
Als je goed kijkt zie je de letter ‘C’ en deze verwijst naar Chaux-de-Fonds waar deze Longines succesvol werd gekeurd op de goudechtheid. Chaux-de-Fonds ligt op slechts 16 kilometer van Longines in Saint-Imier. Dit zijn mooie details die je niet altijd tegenkomt bij goudmarkeringen.
Uurwerk
Het 30CH-uurwerk betreft een vroege uitvoering waarbij de aanduiding “30CH” nog niet zichtbaar is op het uurwerk zelf. Het onderdeel “8080” — de pont de roue d’embrayage of coupling wheel bridge — heeft een andere bevestiging dan latere uitvoeringen. Ik heb dit nog gecontroleerd bij twee vintage horlogemakers, gespecialiseerd in Longines. Niemand kan echter met zekerheid zeggen of dit volledig origineel is, zij vermoeden van wel.
Een andere hoek waarbij je de Côtes de Genève afwerking op de bruggen beter ziet.
Altijd een fraai gezicht, de “monometallic balance wheel; breguet overcoil”
Het uurwerk is bijna tachtig jaar oud. Helaas laten de macrofoto’s duidelijk zien dat er onhandig onderhoud in het verleden is geweest. Zo zijn er veel schroeven beschadigd en zie je overal uitschieters op de bruggen. Dat heeft geen invloed op de werking van het prachtige flyback uurwerk. Een onderhoudsbeurt is sowieso nodig vanwege de zeer lage amplitude (150) en binnenkort laat ik dit uitvoeren door wél een expert.
Onderaan de streep ben ik heel blij met deze aankoop. Het is even wennen om een kleinere maat chronograaf te dragen en het voelt goed!
Bedankt voor het lezen!
Bij Longines van deze leeftijd krijg ik heimwee naar de 18K Longines 6480 uit 1954 die ik in een vlaag van verstandsverbijstering heb weggedaan 
